إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ١٤٣ - حجيت امارات ظنيه ذاتى نمىباشد

فتأمل‌ [١](١).

علميّه چه از نظر ثبوت تكليف و چه از نظر سقوط تكليف نياز به جعل دارد.

دليل كسانى كه مى‌گويند امارات ظنّيه در مسقطيّت تكليف حجيت دارد و نياز به جعل حجيت ندارد چيست؟

مرحوم آقاى آخوند مى‌فرمايند: احتمالا دليلشان اين است كه:

تقريبا مسلّم است كه دفع ضرر محتمل واجب است، (البتّه مقصود از ضرر، ضرر دنيوى نيست، مقصود عقاب است) امّا اين‌ها براى اين قاعده ارزشى قائل نيستند و مى‌گويند دفع عقاب محتمل واجب نيست لذا وقتى من ظنّ به خواندن نماز صبح پيدا مى‌كنم به چه دليل بر من لازم است با وجود اين مظنّه دوباره نماز صبح را بخوانم، لا بد مى‌گوئيد چون احتمال مى‌دهيم نماز صبح را نخوانده‌ايم و لذا احتمال عقوبت در كار هست اين آقايان مى‌گويند دفع عقاب محتمل واجب نيست و همان ظنّ به فراغ از عهده تكليف كافى است.

خلاصه امر اوّل: حجّيّت براى مظنّه امكان ذاتى دارد.

(١)اگر اين‌ها اين قاعده را نپذيرند لازمه‌اش اين است كه نه تنها در مورد ظنّ به فراغ (خواندن نماز صبح) ديگر لازم نيست محتمل را اتيان نمود بلكه اگر انسان پنجاه درصد احتمال دهد نماز صبح را خوانده است (كه از آن تعبير به شك مى‌كنيم) لزومى ندارد نماز صبح را بخواند كه لازمه‌اش اين است كه شك هم حجّيّت داشته باشد زيرا اين‌ها دفع ضرر (عقاب) محتمل را واجب نمى‌دانند.

[١]و لعلّ وجه التّأمّل انّ اكتفاء بعض المحقّقين بالفراغ نظرا إلى عدم لزوم دفع الضّرر المحتمل غير مربوط بحجّيّة الظّن في مقام السّقوط فانّ شأن الحجة ان يقطع معها بعدم الضّرر لا انّه يحتمل معها الضّرر و لا يجب دفعه بحكم العقل و هذا ايضا واضح. عناية الاصول/ ٣/ ٧٨.