إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ١٤٢ - حجيت امارات ظنيه ذاتى نمىباشد

خلاصه: امارات ظنّيه هيچ‌گونه علّيّت و ملازمه‌اى با حجّيّت ندارند بلكه بالاتر حتّى مقتضى حجّيّت هم در امارات وجود ندارد [١] به خلاف قطع و يقين كه ملازم با حجّيّت هستند البتّه اكثر امارات از ناحيه شارع حجّيّت پيدا كرده‌اند مانند بيّنه، خبر واحد و گاهى هم عقل حكم به حجّيّت اماره‌اى مى‌كند مانند ظنّ انسدادى بنا بر حكومت‌ [٢] اكنون در باب اماره و در اين امر در دو مقام بايد بحث كنيم يك مقام از نظر مثبتيّت تكليف و مقام ديگر از جهت مسقطيّت تكليف.

مثال: گاهى اماره‌اى براى انسان قائم مى‌شود كه روز جمعه وظيفه‌اش خواندن نماز جمعه است در اين اماره از نظر اثبات تكليف بحث مى‌شود.

و گاهى تكليف براى انسان، مسلّم است و مى‌داند كه بايد نماز صبح بخواند امّا قبل از طلوع آفتاب مظنّه پيدا مى‌كند كه نماز صبح را خوانده است (يقين به سقوط تكليف نسبت به نماز صبح ندارد) آيا اين مظنّه حجيت دارد يا نه؟

از عبارات بعضى‌ [٣] استفاده مى‌شود كه در مقام فراغ از تكليف، همان ظنّ به فراغ كافى است و لزومى ندارد دليلى قائم شود كه بگويد اين ظنّ به فراغ حجيت دارد.

لكن عقيده مرحوم آقاى آخوند بلكه نظر مشهور اين است كه حجيت اماره غير

[١]اذ لو كان في الامارة الغير العلميّة اقتضاء الحجّيّة لكان يكفي في اعتبارها مجرّد عدم المانع عنها بان لم يرد من الشّرع منع من العمل بها لوجود المقتضي حينئذ و فقد المانع عنها مع انّه لا يكفي قطعا بل يحتاج إلى جعل للشّارع او ثبوت مقدمات و طرو حالات كما في المتن يعنى بها مقدّمات الانسداد ... ر. ك عناية الاصول ٣/ ٧٧.

[٢]ظنّ انسدادى را مختصرا در اوّل مبحث قطع توضيح داديم و به‌طور مشروح در آينده بحث مى‌كنيم.

[٣]ظاهرا محقّق خوانسارى مى‌باشد (آقا جمال الدّين خوانسارى).