دائرة المعارف فقه مقارن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٦٤ - ٤ مالكيّت چند گونه (مختلط)

روايات متعدد در تعظيم و گرامى‌داشت انجام‌دهنده معروف كه از آن جمله است روايت امام باقر عليه السلام از ام‌سلمه از رسول خدا صلى الله عليه و آله كه فرمود: «كارهاى خير انسان را نگه مى‌دارد و صدقه مخفيانه غضب پروردگار را خاموش و صله ارحام عمر را زياد مى‌كند و هر معروفى صدقه به حساب مى‌آيد و اهل معروف در دنيا اهل معروف در آخرتند ...»؛

(صنايع المعروف يقى مصارع السوء والصدقة خفياً تطفى‌ء غضب الربّ وصلة الرحم زيادة في العمر وكلّ معروف صدقة واهل المعروف في الدنيا أهل المعروف في الآخرة

...). [١]

در روايت معتبر ديگرى از امام صادق عليه السلام مى‌خوانيم: «اهل معروف و كارهاى خير در قيامت با نسيم عطرآگينى شناخته مى‌شوند»؛ (...

ان اللَّه عزوجل اذا أدخل اهل الجنّة الجنّة أمر ريحاً عبقة فلصقت بأهل المعروف فلايمرّ أحد منهم بملاء من اهل الجنة الّا وجدوا ريحه فقالوا: هذا من اهل المعروف‌). [٢]

٦. از جمله از مصاديق هميارى، وام دادن است كه در ابواب معروف تحت عنوان «استحباب وام دادن» مطرح است و مشتمل بر روايات متعددى مى‌باشد نظير روايت معتبرى كه كلمه «معروف» در آيه‌ «لَّاخَيْرَ فِي كَثِيرٍ مِّنْ نَّجْوَاهُمْ إِلَّا مَنْ أَمَرَ بِصَدَقَةٍ أَوْ مَعْرُوفٍ» [٣] را بر قرض‌الحسنه تطبيق مى‌دهد (... يعنى بالمعروف القرض). [٤]

٧. ديگر از مصاديق هميارى مهلت دادن به بدهكار و بلكه در صورت تمكّن، ابراء ذمه اوست كه در باب ديگرى تحت عنوان «وجوب انظار المعسر واستحباب ابرائه» وارد شده و مشتمل بر چند روايت است نظير صحيح معاوية بن عمّار از امام صادق عليه السلام كه فرمود: هر كس بخواهد سايه رحمت خداوند او را در بر گيرد در آن روز كه سايه‌اى جز سايه لطف او نيست- امام سه بار اين جمله را تكرار كرد به گونه‌اى كه هيبت و عظمتش مانع سؤال مردم شده بود، تا اينكه خود آن حضرت فرمود:- به بدهكار مهلت دهد و يا از حق خود بكاهد (و يا درگذرد)

(من اراد ان يظلّه اللَّه يوم لاظلّ الّا ظلّه قالها ثلاثاً فها به الناس ان يسألوه فقال: فلينظر معسراً او ليدع له من حقّه‌)

. دو روايت ديگر نيز در بابى ديگر تحت عنوان «ابراء بدهكار ميت يا حىّ» [٥] وارد شده است.

از طرق اهل سنت نيز از رسول گرامى نقل شده كه فرمود: هر كس بخواهد خداوند سايه رحمتش را بر او بگستراند نسبت به مؤمنين سخت‌گير نباشد بلكه مهربان باشد

(من اراد ان يظلّه اللَّه بظلّه فلا يكن على المؤمنين غليظاً وليكن بالمؤمنين رحيماً). [٦]

٨. باب ديگرى كه مشتمل بر روايات فراوانى است باب «استحباب استدامة النعمة باحتمال المؤونة» است يعنى مستحب است كه انسان براى‌

[١]. وسائل‌الشيعه، ج ١١، باب ٦، ح ٧ و ر. ك: جامع الأحاديث، ج ١٤، ص ٢٦ و سنن بيهقى، ج ١٠، ص ١٠٩ و المعجم الكبير، ج ٨، ص ٢٦١.

[٢]. همان، ح ٤.

[٣]. نساء، آيه ١١٤.

[٤]. همان، باب ١١، ح ١ و ر. ك: تفسير ابن ابى‌الحاتم، ج ٤، ص ٥٩٦٢ و تفسير طبرى، ج ٤، ص ٢٧٦.

[٥]. همان، باب ١٢، ح ١.

[٦]. الامالى المطلقة لابن حجر العسقلانى، ج ١، ص ١١٦.