دائرة المعارف فقه مقارن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٩٩ - ١ برنامهريزى و مديريت صحيح

تعصّب نسبت به تجارب شكست خورده دارد.

احاديث زير به خوبى نشان مى‌دهد مديريت و برنامه‌ريزى تا چه حد در اسلام از اهميت برخوردار است:

اميرمؤمنان على عليه السلام مى‌فرمايد:

«من ساء تدبيره تعجّل تدميره‌

؛ كسى كه سوء مديريت داشته باشد، شكست او به زودى فرا مى‌رسد». [١]

آن حضرت خطاب به عموم مردم مى‌فرمايد:

«أيّها النّاس لا خير في دنيا لا تدبير فيها

؛ دنيايى كه مديريت صحيح و آينده‌نگرى در آن نباشد، خيرى در آن نيست». [٢]

در بيان ديگرى با صراحت مى‌فرمايد:

«سوء التّدبير مفتاح الفقر

؛ مديريت غلط كليد فقر است». [٣]

همچنين در بيان ديگرى از آن حضرت ضمن جمله‌اى كوتاه و پرمعنا مى‌خوانيم:

«حسن التّدبير يُنمي قليلَ المال و سوء التّدبير يُفني كثيرَه‌

؛ مديريت خوب سرمايه اندك را بارور مى‌كند و سوء مديريت، سرمايه بسيار را بر باد مى‌دهد». [٤]

از روايتى استفاده مى‌شود كه تمام موفقيت مديون مديريت صحيح است. يكى از ياران امام صادق عليه السلام به آن حضرت عرض مى‌كند كه شنيده‌ام اقتصاد و تدبير در معيشت نيمى از كسب موفق است.

امام عليه السلام فرمود:

«لا، بل هو الكسب كلّه‌». [٥]

در منابع اسلامى روى مديريت كارآمد و شايسته، تأكيد فراوان شده است. قرآن مجيد با اشاره كوتاهى در داستان يوسف و مديريت او بر امور اقتصادى مصر كه سبب نجات مردم از يك بحران شديد اقتصادى شد به اين نكته اشاره كرده است: «قَالَ اجْعَلْنِى عَلَى خَزَائِنِ الْأَرْضِ إِنِّى حَفِيظٌ عَلِيمٌ». [٦]

مطابق مفاد اين آيه، حضرت يوسف عليه السلام به زمامدار مصر پيشنهاد كرد كه حفظ منابع اقتصادى مصر را به من واگذار كن، زيرا هم آگاهى كافى دارم و هم امانت لازم.

اميرمؤمنان على عليه السلام در نامه‌اى كه خطاب به اهل مصر مرقوم داشت و به مالك اشتر داد تا به همراه ببرد، مطالب بسيار مهمى را گوشزد كرد، از جمله اينكه فرمود:

«ولكنّني آسى أن يلي أمر هذه الامّة سفهاؤها وفجّارها فيتّخذوا مال اللَّه دُوَلًا وعباده خَوَلًا والصّالحين حَرْباً والفاسقين حِزْباً

؛ من از اين نگران و اندوهناكم كه سرپرستى امور اين امّت به دست بى‌خردان و نابكاران بيفتد و در نتيجه بيت‌المال را به غارت برند و آزادى را از مردم سلب كنند و آنها را برده خود سازند و با صالحان به نبرد برخيزند و فاسقان را همدست خود قرار دهند». [٧]

در اين نامه تصريح شده است كه تولّى امور توسط ناكارآمدان و نابكاران، سبب انباشت ثروت در دست جمعى خواهد شد و در نتيجه گروهى ديگر فقير و برده آنان مى‌شوند.

[١]. غررالحكم، شماره ٨٠٩١.

[٢]. بحارالانوار، ج ٦٧، ص ٣٠٧، ح ٣٤.

[٣]. غررالحكم، ح ٨٠٩٠.

[٤]. همان، ح ٨٠٨١.

[٥]. بحارالانوار، ج ٦٨، ص ٣٤٩، ح ٢٠.

[٦]. يوسف، آيه ٥٥.

[٧]. نهج‌البلاغه، نامه ٦٢.