دائرة المعارف فقه مقارن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٩ - ٢ خدا فراموشى

نيازمندى‌هاى شخصى، در راه تقويت جامعه اسلامى و خدمت به عموم، تحصيل و مصرف شود؛ بنابراين كسى كه در تمام عمر خويش تلاش مى‌كند تا بنيه اقتصادى و ثروت عمومى جامعه اسلامى را رشد داده و آن را براى عزت و قدرت و شوكت اسلام افزايش بخشد، يكى از بزرگ‌ترين عبادت‌ها را انجام داده است و به يقين اين عمل به معناى مال‌اندوزى نيست، بلكه به تعبير روايات «اصلاح المال» يا «اصلاح المعيشة» محسوب مى‌شود.

اين بحث را با روايت پرمعنايى از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله پايان مى‌دهيم. جمعى از ياران رسول خدا در حضور آن حضرت به جوان كارگرى كه صبحگاهان جهت كسب و كار به راه افتاده بود، خرده گرفتند كه چقدر خوب بود اين جوان، نيروى خود را در راه خدا به كار مى‌گرفت، پيامبر صلى الله عليه و آله با شنيدن اين سخن فرمود:

«إن كان يسعى على ولده صغاراً، فهو في سبيل اللَّه، و إن كان خرج على أبوين شيخين كبيرين، ففي سبيل اللَّه، وإن كان خرج يسعى على نفسه ليعفّها، ففي سبيل اللَّه، وإن كان خرج يسعى على أهله، ففي سبيل اللَّه، وإن خرج يسعى تفاخراً وتكاثراً ففي سبيل الطاغوت؛

اگر اين جوان براى تأمين فرزندان كوچكش تلاش مى‌كند و يا براى پدر و مادر پير و ناتوانش كار مى‌كند و يا براى بى‌نيازى خود از مردم كوشش مى‌نمايد و يا آنكه براى مخارج اهلش تلاش مى‌كند، همه در راه خداست؛ ولى اگر به انگيزه فخرفروشى و تكاثر مى‌كوشد تلاش وى در راه طاغوت است». [١]

دلايل نكوهش دنيا و مظاهر مادّى:

با توجه به آنچه گذشت، مى‌توان به كمك آيات قرآن و نصوصى كه در بيان مدح و مذمت دنيا و مظاهر آن وارد شده است علت اصلى نكوهش‌ها را در سه چيز خلاصه كرد:

١. دلبستگى‌

گذشت كه در شريعت اسلام اصل مال و دارايى مذموم و ناپسند نيست، بلكه دلبستگى به دنيا و مظاهر آن ناپسند است. در قرآن مى‌خوانيم: « «فَلَمَّا نَسُوا مَا ذُكِّرُوا بِهِ فَتَحْنَا عَلَيْهِمْ أَبْوَابَ كُلِّ شَىْ‌ءٍ حَتَّى إِذَا فَرِحُوا بِمَا أُوتُوا أَخَذْنَاهُمْ بَغْتَةً»؛ هنگامى كه آنچه را به آنها يادآورى شده بود فراموش كردند، درهاى همه چيز (از نعمت‌ها) را به روى آنها گشوديم، تا زمانى كه به آن خوشحال شدند (و دل بستند) ناگهان آنها را گرفتيم (و سخت مجازات كرديم)». [٢]

تعبير به «فَرِحُوا بِمَا أُوتُوا» يا «فَرِحَ بِهَا» كه در سوره شورى است، [٣] تنها به معنى خوشحالى ساده نيست، بلكه منظور دلبستگى و سرمست غرور شدن به سبب مال دنياست.

٢. خدا فراموشى‌

اگر حبّ مال و دارايى به مرز علاقه شديد و سرسپردگى برسد به گونه‌اى كه خداوند از يادها

[١]. المعجم الصغير، ج ٢، ص ٦٠.

[٢]. انعام، آيه ٤٤.

[٣]. شورى، آيه ٤٨ «وَإِنَّا إِذَا أَذَقْنَا الْإِنْسَانَ مِنَّا رَحْمَةً فَرِحَ بِهَا».