دائرة المعارف فقه مقارن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٨٤ - ب اهميت كار و تلاش در اسلام

آيا او شغل و حرفه‌اى دارد؟ اگر جواب، منفى بود، مى‌فرمود:

«سقط من عيني‌

؛ از نظرم افتاد». [١]

امام كاظم عليه السلام فرمود:

«انّ اللَّه لَيُبغض العبدَ الفارغَ‌

؛ خداوند بنده بيكار را دشمن مى‌دارد». [٢]

امام باقر عليه السلام مى‌فرمايد:

«إنّى لَأبْغضُ الرّجل أن يكون كَسْلاناً عن أمر دُنياه، و من كَسِل عن أمر دُنياه فهو عن أمر آخرته أكسلُ‌

؛ من دشمن مى‌دارم آن كس را كه در ارتباط با امر دنيا (و تلاش براى سامان‌دهى امور زندگى) تنبل و وارفته باشد؛ هر كس كه درباره امور دنيايش تنبل و سست باشد، در ارتباط با امر آخرتش سست‌تر است». [٣]

اميرمؤمنان عليه السلام فرمود:

«مَنْ وجد ماءً وَتراباً ثم افتقر فابْعَدَهُ اللّه‌

؛ كسى كه آب و خاك در اختيار دارد و (بر اثر كوتاهى در بهره بردارى صحيح از آنها) در فقر و تنگدستى زندگى مى‌كند، از رحمت خدا دور باد!». [٤]

نتيجه آنكه زاهد مسلمان با آگاهى از اين هشدارها و نفرت اسلام از بيكارى، نمى‌تواند به بهانه زهد در دنيا، دست به كار و تلاش نزند.

ب. اهميت كار و تلاش در اسلام‌

پيامبر اسلام كار و كوشش را براى به دست آوردن روزى حلال، فريضه مى‌شمرد:

«طَلبُ الحَلال فَريضةٌ عَلى كُلّ مُسْلم وَمُسْلمة»

. [٥] در حديث ديگرى قسمت عمده عبادت را تحصيل روزى حلال مى‌داند:

«العِبادَةُ عشرةُ أجزاء؛ تِسعة أجزاء في طلب الحلال‌». [٦]

در حديث سومى از همان حضرت، تلاش براى تأمين زندگى هم رديف جهاد فى سبيل اللَّه شمرده شده است:

«الكادُّ عَلى عياله كالمجاهد فى سبيلِ اللَّه» [٧]

؛ و نيز مى‌فرمايد:

«مَن أكل مِنْ كَدِّ يده كان يوم الْقيامة في عِداد الأنبياءِ وَيَأخذ ثواب الأنبياء

؛ كسى كه از دسترنج مشروع خود بخورد، در قيامت با پيامبران محشور شده و مانند آنان مأجور خواهد بود». [٨]

در حديثى مى‌خوانيم: رسول خدا صلى الله عليه و آله كارگر مسلمانى را ديد كه بر اثر كار و تلاش، كف دستهاى او خشن شده بود. از وى پرسيد: چرا دستت چنين است؟ پاسخ داد: بر اثر كاركردن براى تأمين زندگى خانواده‌ام. پيامبر صلى الله عليه و آله بر دست او را بوسه زد و فرمود:

«تلك يدٌ لا تَمَسُّها النّارُ

؛ اين دستى است كه آتش جهنم به آن نمى‌رسد». [٩]

[١]. ر. ك: بحارالانوار، ج ١٠٠، ص ٩، ح ٣٨.

[٢]. وسائل‌الشيعه، ج ١٢، ص ٣٧، ح ٤.

[٣]. كافى، ج ٥، ص ٨٥، ح ٤.

[٤]. بحارالانوار، ج ١٠٠، ص ٦٥، ح ١٠.

[٥]. همان، ص ٩، ح ٣٥. اين حديث در مجمع الزوائد هيثمى (ج ١٠، ص ٢٩١) بدين صورت نقل شده است: «طلب الحلال واجب على كلّ مسلم».

[٦]. همان، ح ٣٧.

[٧]. مستدرك، ج ١٣، ص ٥٥، ح ٥.

[٨]. بحارالانوار، ج ١٠٠، ص ١٠، ح ٤٢.

[٩]. رسول خدا صلى الله عليه و آله از غزوه تبوك باز مى‌گشت كه سعد انصارى (غير از سعد بن معاذ معروف است كه در جنگ خندق شهيد شد). به استقبال او شتافت. رسول خدا صلى الله عليه و آله زبرى دست وى را كه بر اثر كار، خشن شده بود احساس كرد. به او گفت: ما هذا الذي أرى‌ بيدك؟ قال: من اثر الْمَرِّ والمسحاة أضرب و أنفق على عيالي. فقبّل- صلّى اللَّه عليه وآله- يده و قال: هذه يدٌ لا تمسّها النّار. (الاصابه، ج ٣، ص ٧٢؛ ر. ك: اسد الغابه، ج ٢، ص ٢٦٩).