دائرة المعارف فقه مقارن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٥١ - د مسئوليت نخبگان و دانشمندان

جاى گذاشته و از روى بخل آن را در راه خدا انفاق نمى‌كند و از دنيا مى‌رود». [١]

شخصى از حضرت على عليه السلام پرسيد: چه كسى حسرتش از همه بيشتر است، امام عليه السلام در پاسخ فرمود:

«من رأى ماله في ميزان غيره وأدخله اللَّه به النار وأدخل وارثه به الجنّة

؛ كسى كه اموال خود را در ترازوى اعمال ديگران ببيند در حالى كه خداوند او را به سبب همان اموال (و مصرف نابجاى آن) به دوزخ فرستاده و وارث او را به موجب همان (و مصرف صحيحش) به بهشت برده است». [٢]

د. مسئوليت نخبگان و دانشمندان‌

از جمله راه‌هاى مبارزه اسلام با «مال‌اندوزى» مسئوليتى است كه بر دوش نخبگان و انديشمندان جامعه قرار داده است. آنان وظيفه دارند از ايجاد اختلاف طبقاتى و انباشتگى اموال در دست طبقه‌اى خاص پيش‌گيرى كنند.

مسئوليت علما و دانشمندان اين است كه با امر به معروف و نهى از منكر مانع تجميع اموال در دست گروه خاصّى شوند.

به همين دليل از نگرانى‌هاى پيشوايان بزرگ دين اين بود كه مبادا حاكمان ناآگاه بر گرده مسلمانان سوار شوند و مال خدا را ميان خويش دست به دست بگردانند و از دسترسى عموم به آن مانع شوند همان‌گونه كه در آيات قرآن به آن اشاره شده است.

اميرمؤمنان على عليه السلام فرمود:

«ولكنّني آسى أن يلي أمر هذه الأمّة سفهاؤها وفجّارها، فيتخذوا مال اللَّه دولًا

؛ نگرانى من آن است كه بى‌خردان و بدكاران بر اين امت حاكم شوند و آن گاه، مال خدا را ميان خود دست به دست كنند». [٣]

در حديثى از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله مى‌خوانيم كه با نگرانى نسبت به مسلط شدن چنين افرادى بر امت اسلام مى‌فرمود:

«إذا بلغ بنو أبي العاص ثلاثين رجلًا اتخذوا مال اللَّه دوَلًا وعباداللَّه خولًا و دين اللَّه دغلًا

؛ زمانى كه فرزندان ابوالعاص به سى نفر برسند مال خدا را ميان خود دست به دست كنند و با بندگان خدا بستيزند و دين خدا را تحريف نمايند». [٤]

امام حسين بن على عليه السلام نيز در عصر اختناق و خفقان حكومت بنى‌اميه در اعتراض به نخبگان جامعه كه مهر سكوت بر لب‌ها زده بودند، فرمود:

«فأسلمتم الضعفاء في أيديهم، فمن بين مستَعبَد مقهور وبين مستضعف على معيشته مغلوب‌

؛ شما ضعيفان را به ستمگران تسليم كرديد تا بعضى به بردگى و تحمل فشار، تن دادند و برخى از طلب روزىِ (آبرومندانه) محروم شدند». [٥]

برابر تعهدات دينى، بازستانى حقوق ستمديدگان از چنگ مال‌اندوزان بر عهده دانشمندان است و سكوت آنان در اين امر، بسى ناپسند و مذموم است.

اميرمؤمنان على عليه السلام در حديثى مى‌فرمايد:

[١]. كافى، ج ٤، ص ٤٢، ح ٢.

[٢]. عدة الداعى، ص ٩٣؛ بحارالانوار، ج ٧٠، ص ١٤٢، ح ٢١.

[٣]. نهج‌البلاغه، نامه ٦٢.

[٤]. مستدرك حاكم، ج ٤، ص ٤٨٠؛ مسند احمد، ج ٣، ص ٨٠.

[٥]. بحارالانوار، ج ٩٧، ص ٨٠.