شخص مبتلا به بخل در واقع خزانه‌دارى است كه اموال را در خزانه روى هم انباشته مى‌كند و نهايتاً بى‌آنكه خود از آن بهره‌اى برده باشد با مرگش انبوهى از ثروت را به وارثان و بازماندگان منتقل مى‌كند.

اميرمؤمنان على عليه السلام مى‌فرمايد:

«البخيلُ خازنٌ لوارثِهِ‌

؛ آدم بخيل براى وارثان خود خزانه‌دارى مى‌كند». [٥]

روشن است كه انباشته شدن اموال در خزانه، به معناى خارج شدن آنها از چرخه توليد است و اين عمل ركود اقتصادى جامعه را به دنبال خواهد داشت؛ چنان‌كه اميرمؤمنان عليه السلام در حديث پرمعناى ديگرى مى‌فرمايد:

«آفة الإقتصاد البخل‌

؛ بخل آفت اقتصاد است». [٦]

شايد اين سخن پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله كه فرمود:

«أىّ داءٍ أدوأ من البخل‌

؛ چه دردى بدتر از بخل؟» [٧] اشاره به همين نكته باشد كه بخل عامل اصلى ركود اقتصادى است و در پى آن، فقر و بيچارگى توده عظيمى از مردم جامعه را در كام خود فرو مى‌برد.

جالب آنكه قرآن هشدار مى‌دهد بخل منشأ تغييرات اساسى در نهادهاى اجتماعى و موجب پديد آمدن انقلاب‌هاست: « «هَا أَنْتُمْ هَؤُلَاءِ تُدْعَوْنَ لِتُنفِقُوا فِى سَبِيلِ اللَّهِ فَمِنْكُمْ مَّنْ يَبْخَلُ وَمَنْ يَبْخَلْ فَإِنَّمَا يَبْخَلُ عَنْ نَّفْسِهِ وَاللَّهُ الْغَنِىُّ وَأَنْتُمْ الْفُقَرَاءُ وَإِنْ تَتَوَلَّوْا يَسْتَبْدِلْ قَوْماً غَيْرَكُمْ»؛ آرى! شما همان گروهى هستيد كه براى انفاق در راه خدا دعوت مى‌شويد؛ ولى بعضى از شما بخل مى‌ورزند و هر كس بخل ورزد، نسبت به خود بخل ورزيده (و خود آسيب مى‌بيند) ... و هر گاه سرپيچى كنيد خداوند گروه ديگرى را به جاى شما مى‌آورد». [٨]

[١]. كنزالعمّال، ج ٤، ص ٤٤٩، ح ٧٣٩٣.

[٢]. نهج‌البلاغه، حكمت ١٢٦؛ بحارالانوار، ج ٦٩، ص ١٩٩، ح ٢٨.

[٣]. غررالحكم، ح ٨٣١١.

[٤]. عيون اخبار الرضا، ج ١، باب ٢٨، ح ١٣؛ خصال صدوق، ص ٢٨٢.

[٥]. عيون الحكم و المواعظ، ص ٢٦؛ غررالحكم، ح ٦٥١١.

[٦]. غررالحكم، ح ٦٥١٩؛ ميزان الحكمة، ج ١، ص ٨٥.

[٧]. كنز العمال، ج ٣، ص ٤٤٩، ح ٧٣٨٩.

[٨]. محمد، آيه ٣٨.