دائرة المعارف فقه مقارن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤١٥ - جمعبندى

جمع‌بندى:

از مجموع اين آيات و روايات به خوبى استفاده مى‌شود كه از منظر اسلام، استفاده از مواهب خداوند در عرصه‌هاى گوناگون زندگى نه تنها اسراف شمرده نمى‌شود، بلكه ممكن است از حقوق اوليه انسان‌ها، خصوصاً خانواده محسوب گردد و كوتاهى از آن مستوجب عذاب خداوند باشد.

همچنين از اين روايات استفاده مى‌شود كه اسراف، امرى نسبى است و به همين جهت بر حسب شرايط اقتصادى، زمان، مكان و شأن و جايگاه افراد و متناسب با سطح برخوردارى افراد از امكانات معيشتى، متفاوت و متغير است.

ممكن است استفاده از موهبتى الهى در وضعيتى خاص براى فرد يا جامعه‌اى «اسراف» محسوب شود؛ ولى در وضعيتى ديگر يا براى شخص ديگرى چنين نباشد.

در حديثى از امام صادق عليه السلام مى‌خوانيم:

«ربّ فقير هو أسرف من الغنيّ، إنّ الغنيّ ينفق ممّا أوتى والفقير ينفق من غير ما أوتى‌

؛ چه بسا فقيرى كه از شخص غنى اسراف كارتر است، زيرا شخص غنى از دارايى خود (مسرفانه) هزينه مى‌كند؛ ولى فقير با آنكه ندارد چنين مى‌كند». [١]

اين حديث و مشابه آن مى‌رساند كه از نگاه اسلام، اسراف داراى مفهومى نسبى است كه با اختلاف اشخاص، زمان‌ها و مكان‌ها در حال تغيير

[١]. كافى، ج ٤، ص ٥٥، ح ٤.