دائرة المعارف فقه مقارن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٦٣ - يك توصيه به سراح جميل در مسأله

آميزش جنسى نشده است، به «سراح جميل» (رها ساختن نيكو) و متعه (به معناى دادن هديه مناسب) توصيه مى‌كند و مى‌فرمايد: «... وَمَتِّعُوهُنَّ وَسَرِّحُوهُنَّ سَرَاحاً جَمِيلًا».

بدين معنا كه اگر بناست از همسرتان جدا شويد آنها را بدون جنجال رها كنيد و به هنگام جدا شدن از زن، ناجوانمردانه درصدد انتقام‌گيرى و يا بدنام كردن او و امثال آن نباشيد.

همين نكته در آيه ٢ سوره طلاق نيز تأكيد شده است كه «پس از پايان عدّه زنان، يا (در صورت ميل به بازگشت) به طور شايسته‌اى با آنها زندگى كنيد و يا به طرز شايسته‌اى از آنها جدا شويد»:

«فَأَمْسِكُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ أَوْ سَرِّحُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ».

در روايتى از امام باقر عليه السلام در تفسير جمله‌ «وَسَرِّحُوهُنَّ سَرَاحاً جَمِيلًا» آمده است: «تا آنجا كه مى‌توانيد به نيكويى با آنان در هنگام طلاق رفتار كنيد، زيرا زنان مطلّقه با اندوه و تلخ كامى و وحشت به خانواده خويش باز مى‌گردند و گاه مورد شماتت و بدگويى دشمنان قرار مى‌گيرند». [١]

دو. تعديل مهريه‌

قرآن كريم پس از بيان حكم طلاقِ قبل از آميزش و لزوم پرداخت نصف مهر به زوجه مى‌فرمايد: « «إِلَّا أَنْ يَعْفُونَ أَوْ يَعْفُوَا الَّذِي بِيَدِهِ عُقْدَةُ النِّكَاحِ وَأَنْ تَعْفُوا أَقْرَبُ لِلتَّقْوَى وَلَا تَنسَوُا الْفَضْلَ بَيْنَكُمْ»؛ مگر اينكه آنها حق خود را ببخشند يا (در صورتى كه صغير و سفيه باشند، ولىّ آنها؛ يعنى) آن كس كه گره ازدواج به دست اوست، آن را ببخشد و گذشت كردن شما (و بخشيدن تمام مهر به آنها) به پرهيزكارى نزديك‌تر است و گذشت و نيكوكارى را در ميان خود فراموش نكنيد». [٢]

از اين آيه استفاده مى‌شود كه گرفتن نصف مهر حقّ زن است؛ ولى با آوردن جمله‌ «إِلَّا أَنْ يَعْفُونَ» گويا سفارش مى‌كند كه زن آن نصف را نيز ببخشد و نگيرد و يا اگر زوجه، صغير و يا سفيه است، ولىّ او- در صورتى كه مصلحت ايجاب كند- آن نصف مهر را نگيرد و در پايان نيز به مراعات فضل و بخشش ميان خود توصيه مى‌كند كه همه اينها توصيه‌هاى اخلاقى همراه با بيان قوانين و احكام است.

روشن است هنگامى كه مرد، هيچ‌گونه آميزشى با زوجه نداشته، پرداختن نصف مهر براى او كار سنگينى است و لذا اين توصيه اخلاقى كه «اگر زن در صورت تمايل از آن صرف نظر كند بهتر است» در كنار حكمى كه به زن حق گرفتن آن را مى‌دهد قرار گرفته است.

سه. عفو در مسأله قصاص‌

قرآن كريم پس از بيان قصاص در نفس و اعضا، مى‌فرمايد: « «فَمَنْ تَصَدَّقَ بِهِ فَهُوَ كَفَّارَةٌ لَهُ»؛ اگر كسى آن را ببخشد (و از قصاص، صرف نظر كند)، كفّاره (گناهان) او محسوب مى‌شود». [٣]

[١]. تفسير نورالثقلين، ج ٤، ص ٢٨٨، ح ١٦٣.

[٢]. بقره، آيه ٢٣٧.

[٣]. مائده، آيه ٤٥.