دائرة المعارف فقه مقارن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٣٠ - نقد و بررسى

به اجراى صحيح پروژه توسعه نخواهند شد؛ همان‌گونه كه در تعبيرى ديگر، آن حضرت عدالت را مايه پيوند دل و تحكيم روابط اجتماعى مى‌شمرد:

«والعدل تنسيقاً للقلوب‌». [١]

اميرمؤمنان عليه السلام نيز در يك جمله پرمعنا مى‌فرمايد:

«إنّ أفضل قُرّة عين الولاة إستقامة العدل فى البلاد، وظهور مودّة الرعيّة

؛ برترين چيزى كه موجب چشم روشنى زمامداران مى‌شود برقرارى عدالت در شهرها و ظهور دوستى و محبت رعيت است». [٢]

ثالثاً، با ناديده گرفتن عدالت، اگر هم رشد اقتصادى جامعه افزايش يابد، به يقين بخش‌هاى ديگر توسعه، به ويژه فرهنگ، اخلاق و معنويت جامعه آسيب مى‌بيند، زيرا توجه به رشد (بدون عدالت)، سبب فشار به اقشار كم درآمد جامعه مى‌شود و طبيعى است در چنين فضايى، روى آوردن به امور غير قانونى و درآمدهاى نامشروع براى تأمين هزينه‌هاى زندگى براى گروهى از مردم اجتناب‌ناپذير است وپى آمد آن، عدم تأثير برنامه‌هاى معنوى و اخلاقى است:

«كاد الفقر أن يكون كفراً» [٣]

و آسيب ديدن دين مردم و موجب پريشانى و اضطراب آنان است:

«يا بنيّ إنّى أخاف عليك الفقر ... إنّ الفقر منقصة للدّين ومدهشة للعقل‌»

. [٤] و همه اين موارد هزينه‌هاى فراوانى را بر دوش دولت مى‌گذارد كه بايد با تقويت نيروهاى بازدارنده، مأموران امنيّتى، تجهيزات روانى، بهداشتى و مانند آن به مقابله با اين ناهنجارى‌ها بپردازد و همين در درازمدت بر رشد اقتصادى نيز تأثير منفى خواهد گذاشت.

رابعاً، به اعتقاد ما توجه به عدالت و رسيدگى به محرومان سبب لطف و توجه ويژه الهى خواهد شد و همين نيز بركات فراوانى را در پى دارد كه به حلّ مشكلات و توسعه و رفاه جامعه كمك مى‌كند. امام صادق عليه السلام مى‌فرمايد:

«إنّ النّاس يستغنون إذا عُدل بينهم، و تنزل السّماء رزقها، و تخرج الأرض بركتها بإذن اللَّه‌

؛ مردم، آن‌گاه كه عدالت ميانشان حاكم باشد، بى‌نياز مى‌گردند و آسمان با اذن پروردگار رزق خويش را فرو مى‌فرستد و زمين بركاتش را خارج مى‌سازد» [٥] و ظلم و ستم بر عده‌اى- هر چند با انگيزه رشد اقتصادى- سبب زوال بركات الهى خواهد شد:

«بالظلم تزول النِّعم‌». [٦]

رسول خدا صلى الله عليه و آله نيز فرمود:

«اذا جارت الولاة قحطت السماء

؛ هنگامى كه واليان ستم نمايند، آسمان بركاتش را دريغ خواهد كرد». [٧] در حديث ديگرى آن حضرت خطاب به معاذ بن جبل وى را از نفرين مظلوم مى‌ترساند و مى‌فرمايد:

«واتّق دعوة المظلوم فانّها ليس بينها وبين اللَّه حجاب‌». [٨]

خامساً، در كشورهاى پيشرفته و رشد يافته كه در آغاز حركت، رشد را اصل قرار داده‌اند تا بعداً به‌

[١]. بحارالانوار، ج ٢٩، ص ٢٢٣.

[٢]. نهج‌البلاغه، نامه ٥٣. براى آگاهى بيشتر از اهميت عدالت در اسلام و نقش آن در آبادى و رشد جامعه ر. ك: مستقبل علم الاقتصاد من منظور الاسلامى، دكتر محمد عمر چپرا، ترجمه دكتر رفيق يونس المصرى، ص ١٠٧-/ ١١٠.

[٣]. خصال صدوق، ج ١، ص ١١؛ كنز العمال، ج ٦، ص ٤٩٢، ح ١٦٦٨٢ از رسول خدا صلى الله عليه و آله.

[٤]. نهج‌البلاغه، قصار ٣١٩ از على عليه السلام.

[٥]. كافى، ج ٣، ص ٥٦٨، ح ٦.

[٦]. غررالحكم، ح ١٠٤١٣.

[٧]. الكامل، عبداللَّه بن عدى، ج ٣، ص ٣٦١.

[٨]. صحيح بخارى، ج ٣، ص ٩٩ و مسند احمد، ج ١، ص ٢٣٣.