دائرة المعارف فقه مقارن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢١١ - ٢ اهميت توسعه اقتصادى در اسلام

نظرك في استجلاب الخراج‌

؛ بايد انديشه‌ات در آبادى زمين از تدبيرت در جمع ماليات بيشتر باشد». سپس مى‌افزايد:

«لانّ ذلك لايُدرك إلّابالعمارة

؛ زيرا ماليات جز با آباد كردن زمين به دست نمى‌آيد». [١]

در دعايى از امام سجاد عليه السلام داشتن امكاناتى كه بتوان همه نيازمندى‌هاى زندگى را تأمين كرد، از خدا خواسته شده است: «

... معيشة أقوى بها جميع حاجاتي» [٢]

و در دعاى ديگرى از امام باقر عليه السلام رفاه در معيشت از خداوند خواسته شده:

«أسالك اللّهم الرّفاهيّة في معيشتي ما أبقيتني» [٣]

همه اينها حكايت از اهميت توسعه و رفاه در زندگى دارد. البته توسعه همه جانبه‌اى كه دنيا و آخرت و مسائل مادّى و معنوى در آن لحاظ شود.

در روايات اسلامى ترسيمى كه از زمان حضرت مهدى عليه السلام شده، توسعه و رفاه عمومى را از شاخص‌ها و ويژگى‌هاى آن عصر معرفى كرده است.

رسول خدا صلى الله عليه و آله مى‌فرمايد:

«يتنعّم امّتي في زمن المهدي عليه السلام نعمة لم يتنعّموا قبلها قطّ: يرسل السّماء عليهم مدراراً ولا تدع الأرض شيئاً من نباتها إلّا أخرجته‌

؛ امّت من در زمان حكومت مهدى به گونه‌اى بى‌سابقه از نعمت‌هاى الهى بهره‌مند مى‌شوند؛ آسمان باران رحمتش را بر آنها مى‌بارد و زمين همه روييدنى‌هايش را آشكار مى‌كند». [٤]

در منابع اهل سنّت نيز درباره توسعه‌اى كه در اسلام نويد آن داده شده است، از قول رسول خدا صلى الله عليه و آله آمده است:

«لا تقوم السّاعة حتّى يُكثر فيكم المال، فيفيض حتّى يُهِمَّ ربّ المال من يقبل صدقته، وحتّى يعرضَه فيقول الّذي يعرضه عليه: لا أرَبَ لي‌

؛ پيش از برپايى رستاخيز (در دوره آخر الزمان) به اندازه‌اى مال در ميان شما فراوان گردد كه صاحب مال نگران يافتن كسى است كه صدقه‌اش را بپردازد، و به هر كه مالش را عرضه مى‌كند، پاسخ شنود كه نيازى ندارم». [٥]

همان‌گونه كه در منابع اهل سنت از زمان حكومت مهدى عليه السلام نيز به طور گسترده احاديثى نقل شده است كه بخشى از آنها مربوط به گستردگى رفاه، نعمت و توسعه است. از جمله از رسول خدا صلى الله عليه و آله نقل شده است كه فرمود:

«تَنعَم امّتي فيها نعمة لم ينعموا مثلها، يرسل اللَّه السماء عليهم مدراراً، ولا تدّخر الأرض شيئاً من النّبات، والمال كُدس، يقوم الرّجل فيقول: يا مهدي أعطني، فيقول: خذ

؛ امت من در زمان مهدى عليه السلام از چنان نعمتى برخوردار مى‌شود كه هرگز سابقه نداشته است. آسمان بارانى فراوان و پيوسته (و با بركت) بر آنها مى‌بارد و زمين همه روييدنى‌هايش را آشكار مى‌كند و اموال خرمن خرمن است (و بسيار فراوان) چندان كه شخصى نزد آن حضرت مى‌آيد و مى‌گويد: اى مهدى به من مالى عطا كن، حضرت مى‌گويد: (از اين اموال فراوان براى خودت) بردار». [٦]

[١]. نهج‌البلاغه، نامه ٥٣.

[٢]. بحارالانوار، ج ٨٧، ص ٣.

[٣]. همان، ج ٩٤، ص ٣٧٩.

[٤]. همان، ج ٥١، ص ٨٣.

[٥]. صحيح بخارى، ج ٢، ص ١١٣.

[٦]. مجمع الزوائد، ج ٧، ص ٣١٧؛ معجم الاوسط طبرانى، ج ٥، ص ٣١١ (با اندكى تفاوت).