دائرة المعارف فقه مقارن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٧٢ - ٢ احتكار، و اجحاف در قيمتگذارىها

خواهد شد، چنان‌كه در روايتى از موسى بن جعفر عليه السلام نقل شده كه فرمود:

«لو عُدِلَ في النّاس لَاسْتغنوا

؛ اگر عدالت در جامعه حاكم مى‌شد، فقيرى باقى نمى‌ماند و همه مستغنى مى‌شدند». [١] قرآن كريم از اكل مال به باطل، نهى فرموده: «وَلَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْبَاطِلِ ...» [٢] و اكل مال به باطل معناى بسيار وسيع و گسترده‌اى دارد كه هرگونه فعاليت نامشروع اقتصادى را كه منجر به غصب حقّى از حقوق ديگران مى‌شود، شامل مى‌گردد.

امام صادق عليه السلام در سخنى پرمعنا مى‌فرمايد:

«إنّ النّاس ما افتقروا، و لَااحتاجوا، و لا جاعوا، و لا عروا إلّا بذنوب الاغنياء

؛ مردم فقير، محتاج، گرسنه و برهنه نگشتند مگر بر اثر گناه و ظلم توانگران». [٣]

بخشى از اين عوامل و اسباب به شرح زير است:

١. غصب حقوق كارگران‌

يكى از عوامل مهم فقر در عصر ما، بلكه در هر زمان و مكان ظلم و ستمى است كه كارفرمايان به كارگران روا مى‌دارند و بخش مهمى يا حداقل سهم كوچكى از حقوق آنان را نمى‌پردازند. گرچه در عصر ما قوانين و مقرراتى براى حفظ حقوق كارگران وضع شده؛ ولى به روشنى مى‌بينيم بسيارى از كارفرمايان- مخصوصاً صاحبان صنايع و شركت‌هاى بزرگ- آن قوانين را دور مى‌زنند يا به نفع خود تفسير مى‌كنند و در نتيجه حقوق كارگران همچنان پايمال مى‌شود و فقر دامن آنها را مى‌گيرد.

در اسلام به حفظ حقوق كارگران اهميّت فوق العاده‌اى داده شده است تا آنجا كه يكى از سه گناه نابخشودنى غصب حقوق كارگر شمرده شده؛ رسول خدا مى‌فرمايد:

«إنّ اللَّه غافر كلّ ذنب إلّامَنْ أحدث ديناً او اغتصب أجيراً أجره او باع حرّاً

؛ خداوند هر گناهى را مى‌بخشد جز كسى كه دينى اختراع كند يا حقوق كارگرى را غصب نمايد يا آزاده‌اى را بفروشد». [٤]

اميرمؤمنان على عليه السلام نيز در حديث اصبغ بن نباته فرمود: «لعنت خدا بر كسى باد كه حق كارگرى را غصب كند؛

ألا من ظلم أجيراً أجرته فلعنة اللَّه عليه‌». [٥]

همين مضمون در منابع اهل سنّت نيز به صورت حديث قدسى آمده است؛ خداوند مى‌فرمايد:

«ثلاثة أنا خصمهم يوم القيامة ... رجلٌ استأجر أجيراً فاستوفى منه و لم يعط أجره‌

؛ سه گروه‌اند كه روز قيامت خودم با آنها مخاصمه خواهم كرد ... يكى از آنها كسى است كه كارگرى را استخدام كرده؛ ولى حق او را به طور كامل نمى‌پردازد». [٦]

٢. احتكار، و اجحاف در قيمت‌گذارى‌ها

يكى ديگر از اسباب شيوع فقر در جامعه بشرى اجحاف‌هايى است كه از سوى توليدكنندگان و فروشندگان و واسطه‌ها نسبت به مصرف كنندگان‌

[١]. كافى، ج ١، ص ٥٤٢.

[٢]. بقره، آيه ١٨٨.

[٣]. وسائل الشيعه، ج ٦، ص ٤، ح ٦.

[٤]. همان، ج ١٣، ابواب احكام الاجاره، باب ٥، ح ٤.

[٥]. بحارالانوار، ج ٤٠، ص ٤٥.

[٦]. كنز العمال، ج ١٦، ص ٣٦، ح ٤٣٨٢٦.