تفسير اثرى جامع - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٤٦٠ - بسمله؛ آغازگر هر سوره، جز سوره برائت
جدايى سوره- و در عبارتى ديگر: پايان سوره- را نمىشناخت تا آن كه «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ» بر او نازل مىشد.» بزّاز و طبرانى افزودهاند: «پس هنگامى كه نازل مىشد، در مىيافت كه سوره پايان يافته و سورهاى ديگر روى آورده يا آغاز شده است.»[١]
[١/ ٢٨٤] حاكم- در حالى كه روايت را صحيح دانسته است- و بيهقى در سنن خود، از ابن عباس روايت كردهاند: «مسلمانان پايان سوره را نمىشناختند تا اين كه «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ» نازل مىگشت. هنگامى كه بسمله نازل مىشد، مىفهميدند كه سوره پايان يافته است.»[٢]
[١/ ٢٨٥] طبرانى، حاكم- در حالى كه روايت را صحيح دانسته است- و بيهقى در الشعب از ابن عباس روايت كردهاند كه هرگاه جبرئيل نزد رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم مىآمد و «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ» را قرائت مىكرد، حضرت در مىيافت كه سورهاى [جديد] است.»[٣]
[١/ ٢٨٦] ابو عبيد از سعيد بن جبير نقل كرده است كه در عصر پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم، مردم پايان سوره را تشخيص نمىدادند تا اين كه «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ» نازل مىشد.
هنگامى كه «بِسْمِ اللَّهِ» نازل مىگرديد، مىفهميدند كه سوره پايان يافته و سورهاى ديگر نازل شده است.»[٤]
[١/ ٢٨٧] عياشى با سند خود به صفوان جمّال از امام صادق عليه السلام روايت كرده است:
«خداوند از آسمان كتابى را نازل نكرد، مگر آن كه آغازش «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ» بود. پايان يك سوره نيز با نزول «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ» شناخته مىشد- كه آغاز سوره ديگرى بود.»[٥]
[١] . الدرّ، ج ١، ص ٢٠؛ ابو داوود، ج ١، ص ١٨٣؛ الكبير، ج ١٢، ص ٦٤؛ حاكم، ج ١، ص ٢٣١؛ بيهقى، ج ٢، ص ٤٢؛ بغوى، ج ١، ص ٧٣؛ ابن كثير، ج ١، ص ٧١.
[٢] . الدرّ، ج ١، ص ٢٠؛ حاكم، ج ١، ص ٢٣١ و ٢٣٢؛ بيهقى، ج ٢، ص ٤٣.
[٣] . الدرّ، ج ١، ص ٢٠؛ الكبير، ج ١٢، ص ٦٤؛ حاكم، ج ٢، ص ٦١١؛ الشعب، ج ٢، ص ٤٣٩.
[٤] . الدرّ، ج ١، ص ٢٠؛ فضائل القرآن، ص ١١٤.
[٥] . عياشى، ج ١، ص ٣٣ و ٣٤.