تفسير اثرى جامع - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٣٢٢ - چگونگى عرضه بر كتاب خدا

قول ما بپذيريد كه موافق قرآن و سنت باشد يا همراه آن، شاهدى از احاديث پيشين ما بيايد ... تقواى الهى پيشه كنيد و احاديث مخالف سخن پروردگار متعال و سنت پيامبرمان را- كه منسوب به ماست- نپذيريد. هرگاه ما سخنى بگوييم، آن را مستند به سخن خداوند و رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم مى‌كنيم.»[١]

امام عليه السلام معيار شناخت صحيح از سقيم را عرضه بر مطالب قطعى كتاب خدا و سنت پيامبرش قرار داده است.

حديثى كه شيخ ابو الفتوح رازى مفسر روايت كرده، روشن‌تر و شفاف‌تر است:

[م/ ٢١] رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم فرمود: «هرگاه حديثى از من به شما رسيد، آن را بر كتاب خدا و حجت عقل‌هاى خود عرضه كنيد.»[٢]

حضرت، حجت عقل را در كنار كتاب خدا، معيار ارزيابى قرار داده است. مراد از حجت عقل، حكم بديهى عقل رشيد و حكمت آشكار و استوار است، از اين رو:

[م/ ٢٢] هرگاه عبد اللَّه بن عباس حديث بازگو مى‌كرد، مى‌گفت: «هرگاه شنيديد من از رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم حديث مى‌گويم، ولى آن را در كتاب خدا يا نزد مردم، پسنديده نيافتيد، بدانيد كه بر حضرت دروغ بسته‌ام.»[٣]

بنابراين آموزه‌هاى مشهور و شناخته شده قطعى رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم معيار ردّ روايات شاذ و بى اساس است كه درك عقل پسنديده و شايسته، آن را پشتيبانى نمى‌كند.

بر اين اساس مراد، موافقت يا مخالفت لفظى با كتاب نيست، بلكه معيار، مخالفت جوهرى است؛ به گونه‌اى كه با روح اسلام- كه در همه قوانين و احكام و سنن آن جارى است- منافات داشته باشد. تشخيص صحيح اين معيار نيز از فقيه هوشمندى بر مى‌آيد كه آموزه‌ها و حدود دين و اسرار شريعت را بشناسد.

اگر يك روايت، با هر گونه اسناد، با طبيعت قوانين دين در كتاب و سنت،

[١] . رجال كشّى، ج ٢، ص ٤٨٩.

[٢] . ابو الفتوح، ج ٥، ص ٣٦٨، ذيل آيه ٤٠ سوره نساء.

[٣] . دارمى، ج ١، ص ١٤٦.