تفسير اثرى جامع - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٦ - شناسنامه

او [در جستجوى دانش،] درِ خانه صحابه دانشمند و بزرگوار را مى‌كوبيد؛ افزون بر اين كه از تيزهوش‌ترين و فاضل‌ترين شاگردان امام امير مؤمنان عليه السلام بوده، شب و روز دانش را از او برمى گرفت. او، خود، مى‌گويد: «هر آن‌چه از تفسير برگرفتم، از على عليه السلام است.»

مجاهد بن جبر از مورد اعتمادترين اصحاب ابن عباس بود. او سه بار قرآن را بر ابن عباس عرضه كرد و در هر آيه، او را نگه مى‌داشت و هر آن‌چه مى‌خواست، از وى مى‌پرسيد. ابن ابى مليكه گويد: «مجاهد را ديدم كه از ابن عباس درباره تفسير قرآن مى‌پرسد و الواحى همراه او بود [كه بر آن مى‌نگاشت‌]. ابن عباس به وى مى‌گفت:" بنويس." تا اين كه مجاهد تفسير همه قرآن را از او پرسيد.»

بنابراين اساسِ در تفسير، روايات نقل شده از منابع استوار بوده است. پس از آن‌كه تفسير اجتهادى به عرصه آمد، باز تفسير اثرى از محكم‌ترين اركان و بزرگ‌ترين منابع تفسير در استخراج و تحقيق به شمار مى‌رفت. مجاهد- كه نخستين بار به اعمال نظر (اجتهاد) در تفسير پرداخت- اولين تكيه‌گاهش در اجتهاد و اعمال نظر، آثار بر جاى مانده از اساتيدش، به ويژه بزرگ‌ترين آنان، ابن عباس، بود.

بر اين اساس، هيچ يك از روش‌ها و شكل‌هاى گوناگون تفسير، از مراجعه به منابع و ديدگاه‌هاى بر جاى مانده از پيشينيانِ شايسته و ديگر شخصيت‌ها، بى نياز نيست.

البته تا حدودى، آثار درست و نادرست در هم آميخته؛ به گونه‌اى كه نيازمند ارزيابى و تحقيقى فراگير است؛ تا صدف از سفال باز شناخته شود و گوهرها از سنگ‌ها جدا گردد.

آن‌چه فراروى شما قرار دارد، تلاشى است در حد توان، براى تشخيص روايات صحيح از روايات ضعيفى كه به گونه‌اى، به تفسير قرآن كريم بازمى‌گردد؛ تلاشى در پرتو محكمات كتاب و سنتِ استوار و بر اساس معيارهاى ارزيابى دقيق آثار.