تفسير اثرى جامع - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٥٥٩ - تفسير«صراط الذين أنعمت عليهم غير المغضوب عليهم و لاالضالين»

اى اهل كتاب، در دين خود به ناحق، غلوّ نكنيد و از پىِ هوس‌هاى گروهى نرويد كه پيش از اين گمراه گشتند و بسيارى [از مردم‌] را گمراه كردند و [خود] از راه راست منحرف شدند.»

«قُلْ إِنَّنِي هَدانِي رَبِّي إِلى‌ صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ دِيناً قِيَماً مِلَّةَ إِبْراهِيمَ حَنِيفاً»[١]؛ «بگو: همانا پروردگارم مرا به راه راست هدايت كرده است؛ دينى پايدار، آيين ابراهيم حق‌گراى.»

«ما كانَ إِبْراهِيمُ يَهُودِيًّا وَ لا نَصْرانِيًّا وَ لكِنْ كانَ حَنِيفاً مُسْلِماً وَ ما كانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ. إِنَّ أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْراهِيمَ لَلَّذِينَ اتَّبَعُوهُ وَ هذَا النَّبِيُّ وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ اللَّهُ وَلِيُّ الْمُؤْمِنِينَ»[٢]؛ «ابراهيم نه يهودى بود و نه نصرانى، بلكه حق گرايى فرمانبردار بود و از مشركان نبود. در حقيقت، نزديك‌ترين مردم به ابراهيم، همان كسانى هستند كه از او پيروى كرده‌اند و [نيز] اين پيامبر و كسانى كه [به آيين او] ايمان آورده‌اند؛ و خدا سرپرست مؤمنان است.»

«وَ مَنْ أَحْسَنُ دِيناً مِمَّنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُ لِلَّهِ وَ هُوَ مُحْسِنٌ وَ اتَّبَعَ مِلَّةَ إِبْراهِيمَ حَنِيفاً وَ اتَّخَذَ اللَّهُ إِبْراهِيمَ خَلِيلًا»[٣]؛ «دين چه كسى بهتر است از آن كس كه خود را تسليم خدا كرده و نيكوكار است و از آيين ابراهيم حق‌گرا پيروى كرده است؟ خدا ابراهيم را دوست [خود] گرفت.»

[١/ ٥٧٠] صدوق با سند خود به فضل، در بيان علل احكام، از امام رضا عليه السلام روايت كرده: « «صِراطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ» پافشارى در درخواست و رغبت [به هدايت‌] و يادآورى نعمت‌هاى پيشين او بر اوليائش و رغبت به چنان نعمت‌هايى است. «غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ» پناه بردن [به خدا] است از اين كه جزو معاندان كافر و از كسانى باشد كه او و امر و نهى او را سبك مى‌شمرند. «وَ لَا الضَّالِّينَ»

[١] . انعام( ٦) ١٦١.

[٢] . آل عمران( ٣) ٦٧ و ٦٨.

[٣] . نساء( ٤) ١٢٥.