تفسير اثرى جامع - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٥٤١ - تفسير«إياك نعبد و إياك نستعين»

[١/ ٥١٢] ابو على جبّائى درباره‌ «مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ» گويد: «روز جزا بر دين را اراده كرد.»[١]

[١/ ٥١٣] دين: جزا؛ چنان كه گروهى از تابعان گفته‌اند؛ از جمله سعيد بن جبير و قتاده.[٢]

[١/ ٥١٤] طبرسى گويد: «گفته شده كه دين به معناى حساب است. اين معنا از امام باقر عليه السلام روايت شده است.»[٣]

[١/ ٥١٥] صدوق از فضل در ضمن روايتى، از امام رضا عليه السلام در باب علل الاحكام، روايت كرده است: « «مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ» اعتراف به برانگيخته شدن، حساب‌رسى و رسيدن به سزاى عمل و اثبات مالكيت آخرت براى خداست؛ آن‌سان كه مالكيت دنيا براى اوست.[٤]

[١/ ٥١٦] كلينى با سند خود به زهرى روايت كرده است كه على بن الحسين عليه السلام هنگام قرائت‌ «مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ»، به قدرى آن را تكرار مى‌كرد كه نزديك بود جان به جان آفرين تسليم كند.»[٥]

تفسير «إيّاكَ نَعْبُدُ وَ إيّاكَ نَسْتَعِينُ»

اين جمله التفات از غيبت به خطاب است كه آن تمجيد و ستايش نيكو، چنين التفاتى را اقتضا مى‌كند؛ به گونه‌اى كه بنده، خويش را در پيشگاه مولاى كريم خود، حاضر مى‌بيند و مستقيم، او را خطاب مى‌كند و بى هيچ حجاب، با او هم‌سخن مى‌شود، بدين رو اخلاص خود را در عبادت و طاعت، نزد او ابراز مى‌دارد و در

[١] . مجمع البيان، ج ١، ص ٦١؛ التبيان، ج ١، ص ٣٦.

[٢] . بنگريد به: التبيان، ج ١، ص ٣٦.

[٣] . مجمع البيان، ج ١، ص ٦٠؛ قمى، ج ١، ص ٢٨، وى گويد:« دليل آن، اين آيه است:« وَ قالُوا يا وَيْلَنا هذا يَوْمُ الدِّينِ»( صافات( ٣٧) ٢٠)؛ التبيان، ج ١، ص ٣٦.

[٤] . الفقيه، ج ١، ص ٣١٠؛ بحار الانوار، ج ٨٢، ص ٥٤.

[٥] . كافى، ج ٢، ص ٦٠٢؛ عياشى، ج ١، ص ٣٧؛ بحار الانوار، ج ٨٢، ص ٢٣.