تفسير اثرى جامع - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٥٣٣ - تفسير«العالمين»

ابن جرير نيز از سعيد بن جبير، مانند آن را نقل كرده است.[١]

[١/ ٤٨٠] فرّاء و ابو عبيده گفته‌اند: «عالَم عبارت است از كسانى كه تعقّل مى‌كنند و آنان، چهار گروه‌اند: انس و جنّ و فرشتگان و شياطين.»

ابن كثير گويد: «فرّاء و ابو عبيده گفته‌اند:" عالَم عبارت است از كسانى كه تعقّل مى‌ورزند و آنان، انس و جنّ و فرشتگان و شياطين مى‌باشند و به چهارپايان، عالَم گفته نمى‌شود."» ابو الفتوح رازى نيز چنين گفته است.[٢]

[١/ ٤٨١] زيد بن اسلم گويد: «آنان كسانى اند كه روزى مى‌خورند.»[٣]

[١/ ٤٨٢] سخن ابو عمرو بن علاء نيز همانند سخن زيد است كه «آنان موجودات داراى روح هستند.»[٤]

[١/ ٤٨٣] از زيد بن اسلم و ابو محيصن نقل شده است: «عالَم، هر موجود داراى روح است كه آن روح، وى را در بر گرفته باشد.»[٥]

[١/ ٤٨٤] از ابن عباس نيز چنين نقل شده است: «هر موجود داراى روح كه روى زمين بجنبد.»[٦]

ديدگاه ديگرى نيز وجود دارد كه مى‌گويد: عالَمين، همه انواع آفريدگان جز خداست؛ بنابراين تفاوت آن با «عالَم» (به صورت مفرد) اعتبارى مى‌باشد؛ زيرا اگر غير خدا، همگى، به صورت يك كل در نظر گرفته شوند، اسم «عالَم» بر آن اطلاق مى‌گردد، ولى اگر در قالب اصناف و انواع و در شكل‌ها و رنگ‌هاى گوناگون لحاظ گردند، هر دسته، عالَمى خواهد بود و جمع آنها، عوالم و عالمون مى‌باشد. البته در

[١] . بنگريد به: الدرّ، ج ١، ص ٣٣ و ٣٤؛ طبرى، ج ١، ص ٩٥، به نقل از مجاهد و سعيد بن جبير؛ ابن ابى حاتم، ج ١، ص ٢٨، به نقل از مجاهد.

[٢] . قرطبى، ج ١، ص ١٣٨؛ ابن كثير، ج ١، ص ٢٥؛ بغوى، ج ١، ص ٧٤ و به نقل از ابو عبيده؛ ابو الفتوح، ج ١، ص ٧٢ و ٧٣.

[٣] . قرطبى، ج ١، ص ١٣٨؛ ابو الفتوح، ج ١، ص ٧٣، به نقل از عبد الرحمان بن زيد بن اسلم.

[٤] . قرطبى، ج ١، ص ١٣٨.

[٥] . ابن كثير، ج ١، ص ٢٥.

[٦] . قرطبى، ج ١، ص ١٣٨؛ ابو الفتوح، ج ١، ص ٧٣.