تفسير اثرى جامع - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٥٣٢ - تفسير«العالمين»

اين واژه به جنّ و انس نيز- كه آفريدگان عاقل هستند- تفسير شده است. در برخى از تفاسير آمده است كه عالَمين شامل فرشتگان و شياطين هم مى‌شود. هم‌چنين برخى از مفسران آن را به موجودات داراى روح، تعميم داده‌اند تا چهارپايان و حيوانات را نيز در بر گيرد.

[١/ ٤٧٥] طبرى از محمد بن سنان قزّاز روايت كرده است كه وى گفت: «ابو عاصم از شبيب از عكرمه از ابن عباس براى ما چنين نقل كرد: «رَبِّ الْعالَمِينَ»: جنّ و انس.»[١]

[١/ ٤٧٦] هم‌چنين وى از احمد بن عبدالرحيم برقى از ابن ابى مريم از ابن لهيعه از عطاء بن دينار از سعيد بن جبير درباره‌ «رَبِّ الْعالَمِينَ» نقل كرده است كه وى گفت:

«بنى آدم، جنّ و انس، هر گروه از آنان، عالَمى جداگانه است.»[٢]

[١/ ٤٧٧] نيز وى از احمد بن اسحاق بن عيسى اهوازى از ابو احمد زبيرى از قيس از عطاء بن سائب از سعيد بن جبير نقل كرده است كه درباره‌ «رَبِّ الْعالَمِينَ» گفت:

«جنّ و انس.»[٣]

[١/ ٤٧٨] فريانى، عبد بن حميد، ابن جرير، ابن منذر و ابن ابى حاتم- كه وى روايت را صحيح دانسته است- از چند طريق، از ابن عباس نقل كرده‌اند كه درباره‌ «رَبِّ الْعالَمِينَ» گفت: «يعنى جنّ و انس.»[٤]

[١/ ٤٧٩] عبد بن حميد و ابن جرير از مجاهد روايت كرده‌اند كه درباره‌ «رَبِّ الْعالَمِينَ» گفت: «يعنى جنّ و انس.»

[١] . طبرى، ج ١، ص ٩٥؛ قرطبى، ج ١، ص ١٣٨؛ بغوى، ج ١، ص ٧٤؛ ابن كثير، ج ١، ص ٢٥؛ ابو الفتوح، ج ١، ص ٧٢؛ حاكم، ج ٢، ص ٢٥٨، وى روايت را از سعيد بن جبير از ابن عباس نقل كرده است.

[٢] . طبرى، ج ١، ص ٩٥.

[٣] . همان؛ ابن كثير، ج ١، ص ٢٥؛ ابو الفتوح، ج ١، ص ٧٢.

[٤] . الدرّ، ج ١، ص ٣٣؛ طبرى، ج ١، ص ٩٥، وى اين روايت را از ابن جريج نيز نقل كرده است؛ ابن ابى حاتم، ج ١، ص ٢٨، وى اين روايت را از على بن ابى طالب عليه السلام نيز با سندى غير قابل اعتماد نقل كرده است؛ بغوى، ج ١، ص ٧٤؛ ابن كثير، ج ١، ص ٢٥؛ ابو الفتوح، ج ١، ص ٧٢.