تفسير اثرى جامع - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٤٩٦ - تفسير رمزى(اشارى) بسمله
نامگذارى شركتها و مؤسسات، مرسوم مىباشد. در اين گونه مراكز از نامهاى ساختگىاى استفاده مىكنند كه حروف آن برگرفته از مجموع كلماتى است كه عنوان آن شركت يا مؤسسه را شكل مىدهد؛ براى نمونه واژه «متاع» مىتواند نامى رمزى براى «مؤسسه تجارى ايرانى عالمى[١]» قرار گيرد كه ميم اشاره به مؤسسه، تاء اشاره به تجارى، الف اشاره به ايرانى و عين اشاره به عالمى دارد.
بنابراين در «اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ» نمىتوان گفت كه صاد اشاره به صدق، راء اشاره به رأفت و الف و طاء اشاره به چنين و چنان است ... اين، چيزى جز تكلّفى خنُك نيست. بى ترديد، «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ»، جملهاى مستقل و داراى معناى خاص است؛ بى آن كه معانى رمزى ديگرى از آن اراده شده باشد كه حروف كلمات آن، بدان اشاره كند؛ مگر آن كه تكلّف در سخن صورت پذيرد؛ يا كسى در راستاى دگرگونسازى و زشت جلوه دادنِ چهره تفسير بكوشد. البته با آگاهى از بازىِ دستى اسرائيلى (حديث پيش گفته از كعب الاحبار) در اين نقش، تلاشهاى ياد شده دور نمىنمايد.
انتساب چنين سخنانى به رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم بر ناپسندىِ اين كار مىافزايد و پس از آن، انتساب آن به بزرگ عترت، امام صادق عليه السلام جاى شگفتى ندارد؛ چنان كه ظاهرگرايانِ محدّث و در پى آنان، طرفداران تأويل در كلام، آن را به حضرت نسبت دادهاند.
[١/ ٣٤٨] كلينى با سند خود از احمد بن محمد بن خالد برقى[٢] از قاسم بن يحيى[٣] از جدّش، حسن بن راشد[٤] از عبداللَّه بن سنان روايت كرده است كه وى گفت: «از امام صادق عليه السلام درباره تفسير «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ» پرسيدم.» امام
[١] . جهانى.
[٢] . وى از افراد ضعيف، بسيار روايت مىكرد و بر روايات مرسل اعتماد مىكرد. قمىها به او انتقاد مىكردند.
[٣] . شرح حال نويسان وى را تضعيف كردهاند.
[٤] . پناهنده بنى عباس. هر يك از مهدى و موسى و هارون، وى را به وزارت برگزيدند. شرح حال نويسان او راتضعيف كردهاند.