تفسير اثرى جامع - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٤٠١ - قرائت«ملك يوم الدين»

[١/ ١٠٧] وى با سند خود به ابن جريج از ابن ابى مليكه از امّ سلمه چنين روايت كرده است: «رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم قرائت خود را قطع مى‌كرد و اين گونه مى‌خواند:

«الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ» آن گاه وقف مى‌كرد؛ «الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ» سپس مى‌ايستاد و" مَلِك يوم الدين" را قرائت مى‌كرد.»

ابو عيسى ترمذى گويد: «اين حديثى غريب است و ابو عبيده آن را برگزيده است.

هم‌چنين اين روايت را يحيى بن سعيد اموى و ديگران از ابن جريج از ابن ابى مليكه از امّ سلمه گزارش كرده‌اند.» وى گويد: «سند آن متصل نمى‌باشد؛ زيرا ليث بن سعد اين حديث را از ابن ابى مليكه از يَعلى بن مَمْلَك از امّ سلمه روايت كرده است.

حديث ليث صحيح‌تر است كه در آن، اين جمله نيامده است:" او ملك يوم الدين قرائت مى‌كرد."»[١]

بنابراين قرائت «ملك» از رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم و نيز اصحاب او و بزرگان تابعى ثابت نشده است. ابو حيّان اندلسى در نسبت دادن قرائت «ملك» به طلحه، زبير، زيد، ابو درداء، ابن عمر، مسوّر و بسيارى از صحابه و تابعان، دچار توهم شده؛[٢] چراكه مستند خود را بيان نكرده است؛ در حالى كه خلاف آن را در گزارش ابن ابى داوود سجستانى دانستى.

شگفت‌تر آن كه جلال الدين سيوطى در الدرّ المنثور، رواياتى را نقل كرده و به ابو داوود نسبت داده است؛ از جمله:

[١/ ١٠٨] پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم «مَلِك يوم الدين» قرائت كرد![٣] اين از جمله همان رواياتى است كه از كتاب مصاحف ياد شد كه در همگى‌ «مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ» نقل شده است.

شايد نسخه‌اى كه در اختيار سيوطى بوده، تشويش داشته و دليل آن نيز در نقل سيوطى پيداست؛ زيرا:

[١/ ١٠٩] وى از ابو داوود از انس چنين روايت كرده است: «پشت سر

[١] . ترمذى، ج ٤، ص ٢٥٧.

[٢] . البحر المحيط، ج ١، ص ٢٠.

[٣] . الدرّ، ج ١، ص ٣٦.