تفسير اثرى جامع - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٣٢٨ - چگونگى عرضه بر كتاب خدا

بنابراين شيوه صحيح ارزيابى روايات، همان روشى است كه شيخ الطايفه ابو جعفر طوسى رحمه الله در كتاب خود «استبصار» برگزيده است. او خبر را به چند دسته تقسيم كرده است: خبر متواترى كه تواتر آن، موجب علم به صحت محتوايش مى‌گردد؛ خبر واحد محفوف به قرائن قطعى كه آن را به متواتر ملحق مى‌سازد؛ خبر واحد بدون قرائن، ليك منقول از طريق افراد ثقه كه بنابر اصول ما، عمل به چنين خبرى در صورت نداشتن موهِن، واجب مى‌باشد.

او مى‌گويد: «بدان كه اخبار بر دو قسم است: متواتر و غير متواتر. متواتر، خبرى است كه موجب علم گردد و روايتى كه چنين باشد، عمل به آن واجب است؛ بى‌آن‌كه نيازمند افزوده شدن چيزى يا تقويت شدن با قرينه‌اى يا مرجحى بر ديگر روايات باشد. در اين گونه روايات، نه تعارضى روى مى‌دهد و نه تضادى در اخبار پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم و ائمه عليهم السلام پديد مى‌آيد.

روايت غير متواتر، خود، بر دو قسم است: قسمى از آن، بسان قسم اول، علم‌آور است و آن، خبرى است كه قرائن علم آور همراهش گردد. عمل به چنين روايتى نيز واجب است و به قسم اول ملحق مى‌گردد.

قرائن علم آور فراوان است؛ از جمله:

[١.] مطابق با دلايل عقل و مقتضاى آن باشد.

[٢.] مطابق با ظاهر قرآن باشد؛ مطابق با ظاهر يا عموم يا دليل خطاب‌[١] يا فحواى خطاب‌[٢] قرآن. همه اين قرائن موجب علم مى‌گردد و خبر را از جايگاه اخبار واحد خارج مى‌سازد و وارد موارد مفيد علم مى‌كند.

[٣.] خبر مطابق با سنت قطعى باشد؛ چه به صراحت يا با دليل خطاب يا فحوا يا به گونه عموم.

[٤.] مطابق با اجماع مسلمانان يا اجماع علماى شيعه باشد.

همه اين قرائن خبر را از جايگاه خبر واحد خارج و در باب علم داخل مى‌سازد

[١] .[ مفهوم مخالف‌].

[٢] .[ مفهوم موافق‌].