تفسير اثرى جامع - معرفت، محمد هادى - الصفحة ١١٨ - شرايط اعتبار سياق

اعمالت، زبانت را حركت نده؛ يعنى نامه عملت را بخوان و مشتاب؛ زيرا كسى كه از نفس خود آگاه است، هنگام ديدن بدى‌هايش، بدحال مى‌شود و عجله مى‌كند، پس با توبيخ، به او گفته مى‌شود: عجله نكن و آرام باش تا حجت بر خود را بدانى؛ كه ما آن را برايت گرد مى‌آوريم. آن گاه كه آن را گرد آورديم، با پذيرش حكم آن و تسليم‌شدن در برابر پيامدهايش، از آن پيروى كن؛ زيرا تو را ياراى انكار آن نيست.

" آن گاه بيان آن نيز بر عهده ماست"؛ اگر انكار كنى.»

[م/ ٨٠] حسن [بصرى‌] مى‌گويد: «آيه بدين معناست: بيان و تحقق آن‌چه به تو خبر داديم كه د رآخرت انجام مى‌دهيم، بر عهده ماست.»[١]

از معاصران، شيخ محمود شلتوت نيز همين ديدگاه را پذيرفته، مى‌گويد: «روز قيامت، صحيفه‌هاى نيات و اعمالش به وى عرضه مى‌گردد و او را از آن‌چه از پيش و پس فرستاده است، با خبر مى‌كند. در اين هنگام، او براى رهايى از نامه عمل خود مى‌كوشد و در خواندن آن شتاب مى‌كند تا برچيده وكتمان شود و از حساب و جايگاه رسوايى‌اش فارغ گردد؛ پس به او اعلام مى‌شود كه كار دست او نيست، بلكه به دست خدا مى‌باشد.»[٢]

استاد علامه طباطبايى از ديدگاه مشهور دفاع كرده است و در ردّ نظريه بلخى، مى‌گويد: «كامل بودنِ معناى جمله معترضه نيازمند دلالتى از جمله‌هاى پيش و پس از خود نيست. افزون بر آن، هم سياق بودن آيه‌ «وَ لا تَعْجَلْ بِالْقُرْآنِ مِنْ قَبْلِ أَنْ يُقْضى‌ إِلَيْكَ وَحْيُهُ»[٣] با اين آيات، مؤيد هم معنا بودن آنهاست.»[٤]

اگر مقصود علامه رحمه الله از معترضه، آن است كه اين آيات چهارگانه، از قبيل جمله‌هاى معترضه در بين كلام هستند، علماى بيان تصريح كرده‌اند كه در اين گونه جمله‌ها، ارتباط كامل لازم است؛ بدين سان كه تعليل حكمى، بيان دليلى،

[١] . مجمع البيان، ج ١٠، ص ١٩٧.

[٢] . الى القرآن الكريم، ص ١٨١.

[٣] . طه( ٢٠) ١١٤:« در[ خواندن‌] قرآن، پيش از آن كه وحى آن بر تو پايان پذيرد، مشتاب.»

[٤] . الميزان، ج ٢٠، ص ١٩٧.