تفسير اثرى جامع - معرفت، محمد هادى - الصفحة ١١٧ - شرايط اعتبار سياق

دارد- مى‌تواند قرينه‌اى بر تعيين مراد خداى تعالى از «ذكر» در آيه حفظ باشد. دليلى هم بر اراده خلاف ظاهر اين سياق وجود ندارد.[١]

شرط دوم نيز- چنان كه گذشت- توجه به وحدت موضوعى در جهت‌گيرى يا سياق دو آيه است؛ چرا كه [براى عمل به سياق،] وجود ارتباط بين جهت‌گيرى دو آيه ضرورت دارد.

براى نمونه، خداوند مى‌فرمايد: «لا تُحَرِّكْ بِهِ لِسانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ. إِنَّ عَلَيْنا جَمْعَهُ وَ قُرْآنَهُ. فَإِذا قَرَأْناهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ. ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنا بَيانَهُ»[٢]؛ «زبانت را زود به حركت درنياور؛ تا در خواندن آن بشتابى. در حقيقت، گرد آوردن و خواندن آن بر [عهده‌] ماست؛ پس چون آن را برخوانديم، [همان گونه‌] خواندن آن را دنبال كن؛ سپس توضيح آن [نيز] بر عهده ماست.»

اين آيات، بين آيات توصيف اوضاع و احوال قيامت و سختى‌هاى آن قرار گرفته‌اند.

مشهور، آن است كه اين آيات خطاب به پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم است و حضرت را از شتاب‌زدگى در بازخوانى آيات پس از نزول، باز مى‌دارد؛ در حالى كه پيش و پس از آن را آياتى فرا گرفته است كه از حالات قيامت و سختى‌هاى آن خبر مى‌دهد؛ بنابراين پيوندى بين آنها وجود ندارد؛ چرا كه جهت‌گيرى آنها متفاوت است.

بلخى‌[٣] گويد: «به نظر من، مراد اين آيات، قرآن نيست، بلكه آيات، ناظر به روز قيامت است و به خواندن نامه‌هاى اعمال توسط بندگان اشاره دارد. آيات پيش و پس از آن بر اين مطلب دلالت دارد و دليلى وجود ندارد كه مراد، قرآن يا بخشى از احكام دنيا باشد. اين آيات، سرزنش و توبيخى براى بنده در جايى است كه شتاب‌كردن، سودى براى وى ندارد. خداوند مى‌فرمايد: هنگام خواندن صحيفه‌

[١] . بنگريد به: البيان، ص ٢٢٦.

[٢] . قيامت( ٧٥) ١٦- ١٩.

[٣] . ابوالقاسم، عبداللَّه بن احمد بن محمود كعبى بلخى، دانشمند مشهور. وى رئيس فرقه‌اى از معتزله وصاحب مقالات و از بزرگان متكلمان است كه در سال ٣١٧ درگذشت.( ابن خلّكان، ج ٣، ص ٤٥).