گراييده‌اند، دين [خود] را براى او خالص گردانند.» نيز آيه‌ «إِنَّ الدِّينَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلامُ»[١]؛ «به راستى كه دين نزد خدا، اسلام است.» هم‌چنين آيات ديگرى كه واژه دين در آنها، به معناى شريعت- كه همان راه مستقيم مى‌باشد- به كار رفته است.

در بيش از ده مورد نيز تعبير «يوم الدين» در قرآن آمده كه روز جزا اراده شده است؛ مانند اين آيات: «وَ الَّذِي أَطْمَعُ أَنْ يَغْفِرَ لِي خَطِيئَتِي يَوْمَ الدِّينِ»[٢]؛ «يَسْئَلُونَ أَيَّانَ يَوْمُ الدِّينِ»[٣]؛ «وَ الَّذِينَ يُصَدِّقُونَ بِيَوْمِ الدِّينِ»[٤]؛ «وَ إِنَّ الْفُجَّارَ لَفِي جَحِيمٍ. يَصْلَوْنَها يَوْمَ الدِّينِ»[٥]؛ «وَ ما أَدْراكَ ما يَوْمُ الدِّينِ. ثُمَّ ما أَدْراكَ ما يَوْمُ الدِّينِ. يَوْمَ لا تَمْلِكُ نَفْسٌ لِنَفْسٍ شَيْئاً وَ الْأَمْرُ يَوْمَئِذٍ لِلَّهِ»[٦]؛ «وَ إِنَّ عَلَيْكَ لَعْنَتِي إِلى‌ يَوْمِ الدِّينِ»[٧].

هم‌چنين واژه دين به معناى راه و روش- كه مفهوم لغوى آن است- در اين آيه به‌كار رفته است: «ما كانَ لِيَأْخُذَ أَخاهُ فِي دِينِ الْمَلِكِ»[٨]؛ «او (يوسف) در آيين پادشاه [مصر] نمى‌توانست برادرش را بازداشت كند»؛ يعنى مطابق رسم [و قانون‌] آن سرزمين. همه معانى ياد شده با قرينه سياق شناخته مى‌شود.

سيد رضى الدين، محمد بن حسن شريف موسوى در تفسير آيه‌ «قُلِ اللَّهُمَّ مالِكَ الْمُلْكِ تُؤْتِي الْمُلْكَ مَنْ تَشاءُ وَ تَنْزِعُ الْمُلْكَ مِمَّنْ تَشاءُ وَ تُعِزُّ مَنْ تَشاءُ وَ تُذِلُّ مَنْ تَشاءُ ...»[٩] مى‌گويد: «مراد از مُلكى كه خداوند به هر كس بخواهد، آن را مى‌دهد و از

[١] . آل عمران( ٣) ١٩.

[٢] . شعراء( ٢٦) ٨٢:« آن كس كه اميد دارم روز جزا، گناهم را بر من ببخشايد.»

[٣] . ذاريات( ٥١) ١٢:« مى‌پرسند روز جزا كِى است؟»

[٤] . معارج( ٧٠) ٢٦:« كسانى كه روز جزا را باور دارند.»

[٥] . انفطار( ٨٢) ١٤ و ١٥:« بى شك، بد كاران در دوزخ‌اند. روز جزا وارد آن مى‌شوند.»

[٦] . انفطار( ٨٢) ١٧- ١٩:« و تو چه مى‌دانى كه روز جزا چيست؟ باز چه مى‌دانى كه روز جزا چيست؟ روزى كه كسى براى كسى، اختيارى ندارد و در آن روز، فرمان از آنِ خداست.»

[٧] . ص( ٣٨) ٧٨:« تا روز جزا، لعنت من بر تو باد.»

[٨] . يوسف( ١٢) ٧٦.

[٩] . آل عمران( ٣) ٢٦:« بگو:" بار خدايا، تويى كه فرمان‌روايى؛ هر آن كس را كه خواهى، فرمان‌روايى بخشى واز هر كه خواهى، فرمان‌روايى را باز ستانى و هر كه را خواهى، عزت بخشى و هر كه را خواهى، خوار گردانى ..."»