تفسير اثرى جامع - معرفت، محمد هادى - الصفحة ١١٢ - سياق در قرآن

استاد ما، امام خوئى‌[١] استدلال آنان را اين گونه ردّ كرده كه آيه در سياق سوره‌هاى مكى است و شايد مدتى پيش از هجرت نزول يافته باشد؛ چرا كه مجموعه سوره‌هاى نازل شده در مكه، ٨٦ سوره است و شماره نزول اين سوره، ٦١ مى‌باشد.

توبيخ يا عتاب نيز بدين روست كه آنان، خود را از نورانى شدن به نور اسلام محروم ساخته‌اند كه محروميت از فرايض واجب- كه زكات نفس و تطهير آن است- از جمله اين محروميت مى‌باشد. اين محروميت نيز به سبب لجاجت آنان در برابر حق صريح است؛ بنابراين توبيخ بر ترك اسلام است كه ترك فرايض ارزشمند آن را در پى دارد؛ نه آن كه به صورت مستقيم، توبيخ بر ترك زكات باشد.

افزون بر اين زكات پس از هجرت به مدينه، واجب گرديد و در مكه، حتى بر مسلمانان واجب نبود. البته در دوران مكى، انفاق در راه خدا- كه زكات به مفهوم عام خود، بر آن اطلاق شده است- تشريع شده بود.

***

٣. سياق يك يا چند آيه: سياق در يك يا چند آيه بسيار است و به كمك آن، گاه معنايى براى يك واژه متعين مى‌گردد.

براى نمونه واژه «الدّين» در چندين معنا به كار رفته است كه در بسيارى از موارد، با راهنمايى سياق، يكى از معانى آن مشخص مى‌گردد؛ مانند آيه‌ «هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدى‌ وَ دِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَ لَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ»[٢]؛ «او كسى است كه پيامبرش را با هدايت و دين حق فرستاد تا آن را بر همه اديان پيروز گرداند؛ هرچند مشركان خوش نداشته باشند.» مراد از دين، به قرينه سياق، آيين و شريعت است. هم‌چنين است در آيه‌ «وَ ما أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ حُنَفاءَ»[٣]؛ «تنها، فرمان يافته بودند كه خدا را بپرستند و در حالى كه به توحيد

[١] . در جلسه درس در نجف اشرف.

[٢] . توبه( ٩) ٣٣.

[٣] . بيّنه( ٩٨) ٥.