مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٠١ - پاسخ اشکال

پاسخ اشکال

مرحوم آخوند میگوید ریشه این شبهه که از فخر رازی است با ریشه شبههای که از او قبلًا نقل کردیم یکی است. ریشه سؤال یکی است و ریشه جواب هم یکی است.

جوابی که دادیم این بود که شما میان وجود شیء در «آن» و وجود شیء در زمان فرق نگذاشتید.

میگویید یک جزء از شیء که وجود پیدا میکند منقسم است یا منقسم نیست؟ ما از میان همه شقوق شما شق آخر را انتخاب میکنیم. گفتید آیا مرکب است یا غیرمرکب؟ میگوییم مرکب است. آیا اجزایش منقسم بالفعل است یا قابل قسمت است؟ میگوییم قابل قسمت است. آیا دفعتاً وجود پیدا میکند یا لا دفعتاً؟ میگوییم لادفعتاً. وقتی که لادفعتاً وجود پیدا میکند آیا یک جزء که وجود پیدا میکند غیرمنقسم است یا منقسم؟ میگوییم: منقسم. بعد شما اشکال کردید که اگر منقسم باشد یک جزء آن، اول وجود پیدا میکند و جزء دیگر آن، بعد وجود پیدا میکند، پس آنچه که ما فرض کردیم تمام آن حاصل است تمام آن حاصل نیست.

جواب این است که شما میان «حصول در آنْ» و «حصول در زمان» فرق نگذاشتید. شما میگویید آن جزئی که وجود پیدا کرده، منقسم است یا غیرمنقسم؟

ما از شما سؤال میکنیم که مقصود شما چیست؟ آیا مقصودتان این است که آن جزئی که وجود پیدا کرده، در آنْ وجود پیدا کرده است؟ اگر مقصود شما این است میگوییم هرگز «جزء» حرکت در آنْ وجود پیدا نمیکند، بلکه «حد» حرکت در آنْ وجود دارد.

به عنوان مثال، فرض کنید یک متر از یک جسم دومتری، سیاه و یک متر از آن سفید است و یک خط هندسی در حد وسط قرار گرفته است. حال، جسم دیگری را که تماماً سبز است کنار این جسم قرار میدهیم. اگر از ما بپرسند کدام «جزء» از این جسمِ سبز در آن حدی که خط فاصل سیاه و سفیدِ جسم اول است قرار گرفته، جواب این است که هیچ جزء در آن خط فاصل قرار نگرفته است، زیرا آن خط، جزئی از آن جسم سیاه و سفید نیست، «حد مشترک» میان دو جزء است. خط بعد ندارد و چیزی که بعد نداشته باشد جزء واقع نمیشود. ایندو را که بر هم منطبق میکنیم هیچ جزئی از جسم سبزرنگ بر آن خط فاصل منطبق نمیشود بلکه حدی از آن منطبق بر آن خط فاصل میشود.