مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٨٢ - مسئله تخلّل سکون در حرکت راجعه

منعطف باشد.

مسئله تخلّل سکون در حرکت راجعه

از قرن سوم [یعنی] از زمان کسانی مثل ثابت بن قرّه مسئلهای مطرح بوده است- که بعد در خود اسفار هم خواهد آمد- و آن این است که آیا جسمی که روی خط مستقیم حرکت میکند و بعد برمیگردد، این رفت و برگشت به هم متصل است؟ مثلًا وقتی سنگی را روی خط مستقیم به طرف بالا پرتاب میکنیم و بعد برمیگردد آیا هیچ سکونی ولو برای زمان بسیار کوتاه میان این حرکت رو به بالا و حرکت رو به پایین وجود ندارد؟ به عبارت دیگر آیا این سنگ ولو برای یک لحظه ساکن میشود و بعد برمیگردد و یا بدون اینکه متوقف شود برمیگردد؟.

عدهای معتقدند که در حرکات راجعه تخلل سکون صورت نمیگیرد و این دو حرکت به یکدیگر متصل است و در واقع یک حرکتِ متصل واحدِ متدرج الوجود است. وقتی سنگ بر میگردد ادامه همان حرکتِ متصلِ واحدِ متدرج الوجود است منتها در اینجا یک حرکتِ واحد متصلی داریم که از جهت مبدأ و منتها با حرکات دیگر تفاوت میکند. مانعی ندارد که ما شخص واحدی از حرکت داشته باشیم که نیمی از حرکت یک مبدأ و یک منتها داشته باشد و بخش دیگری از آن، مبدأ و منتهای دیگری داشته باشد. زیرا طبق این قول مبدأ و منتها «مشخِص» حرکت نیستند.

این بحث بسیار خوب در آینده خواهد آمد که مشخِصات حرکت چیست؟

عوض شدنِ چه چیزی یک حرکت را تبدیل به دو حرکت میکند؟ بعضی قائلاند که مبدأ و منتها مشخِص حرکت است یعنی وحدت مبدأ و منتها سبب وحدت حرکت، و تعدد مبدأ و منتها سبب تعدد حرکت است. اینها ناچار میگویند که وقتی شیء به سمت بالا میرود حتماً پیش از آنکه به سمت پایین حرکت کند سکونی برای آن حاصل میشود ولی عده دیگری از فلاسفه به چنین حرفی قائل نیستند.

مرحوم آخوند از کسانی است که قائلاند در حرکات راجعه سکون متخلل میشود. ایرادهای مهمی بر این نظریه وارد آوردهاند که خود مرحوم آخوند هم نقل میکند. از جمله میگویند حرف شما لازمهای دارد که نمیتوان پذیرفت ولی امثال مرحوم آخوند به این اشکال جواب میدهند. توضیح اینکه قائلین به تخلل سکون