مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٩٢ - بیان قابل مناقشه مرحوم آخوند در توجیه حرکت توسطیه

امتدادی که در جلسه قبل توضیح دادیم.

اگر شما مصداق حرکت توسطی را حصولات زمانیه بدانید، حصولات زمانیه واقعاً و خارجاً وجود دارد ولی آن «جزئی» حرکت توسطی نیست برای اینکه حرکت توسطی بسیط است و جزء ندارد و بنابراین مصداقش نمیتواند جزء داشته باشد، بلکه این حصولات زمانیه «جزء» حرکت قطعیه و نیز «جزئی» حرکت قطعیه است.

امور بسیط متصل اینطور هستند که هر جزئی از آن متصل، هم «جزئی» کلی خودش است و هم «جزء» آن واحد شخصی. مثلًا کلی آب همانطور که بر کل آب درون این ظرف صدق میکند بر جزء این آب هم صدق میکند. همینطور، هر جزئی از یک حرکت زمانی را که در نظر بگیریم هم «جزء» آن حرکت قطعی است و هم «جزئی» آن. اگر حرکت از این دیوار تا آن دیوار یک دقیقه طول میکشد، نیمی از این حرکت در نیم دقیقه، هم جزء این حرکت قطعیه است و هم جزئی آن.

پس خلاصه اینکه اگر این حصولات را حصولات آنیه بگیریم و بگوییم حرکت توسطی کلی این «حصولات آنیه» است، این ایراد وارد است که حصولات آنیه محال است که بالفعل وجود داشته باشد، و اگر بخواهد بهطور فرضی موجود باشد حرکت توسطی امری غیر واقعی و فرضی میشود. اما اگر حصولات را «حصولات زمانیه» بگیریم، این حصولات واقعاً در خارج وجود دارد ولی اینها مصداق حرکت توسطی نیستند بلکه مصداق حرکت قطعی هستند. پس این ایرادی که مرحوم آخوند میگیرد کاملًا درست است گرچه ایشان در صدد جواب برمیآید.

بیان قابل مناقشه مرحوم آخوند در توجیه حرکت توسطیه

مرحوم آخوند در مقام جواب این ایراد که کلی وجود ندارد برآمده میگوید: بله، حرکت توسطی از یک جنبه ابهام دارد و کلی است ولی از یک جنبه دیگر متشخص است. در آینده خواهیم گفت که تشخص حرکت به چند چیز از جمله موضوع، مسافت و زمان آن است. البته مرحوم آخوند فاعل را هم در اینجا ذکر کرده است ولی حاجی اشکال درستی میگیرد که فاعل از مشخِّصات حرکت نیست.

بعد مرحوم آخوند اضافه میکند:«و إن کان فیه ضربٌ من الاشتراک». این هم حرف عجیبی از مرحوم آخوند است. مگر معنی دارد که یک شیء از یک جنبه