اصل نظر آقای طباطبایی مطلب درستی است، ولی اینکه ما آن را «حرکت در حرکت» بدانیم قابل مناقشه است. این یک نوع حرکت مرکب است و حرکت در حرکت شمردن آن محل اشکال است. یک مثال برای حرکت مرکب حرکت زمین است. زمین حرکت وضعی دارد و در همان حال حرکت دیگری هم دارد که حرکت انتقالی است. این حرکت، مرکب هست ولی حرکت در حرکت نیست. (البته وضعی شمردن حرکت زمین به دور خود محل اشکال است [١].) زمین در حالی که حرکت وضعی دارد حرکت انتقالی هم دارد، نه اینکه حرکت وضعی آن در حرکت انتقالی است تا نوعی حرکت در حرکت باشد. حال اگر کسی به مطلبی که آقای طباطبایی میفرمایند قائل شود، به نوعی از حرکت قائل شده که اسم ندارد و در واقع چون محسوس نیست عرف برای آن اسم نگذاشته است. ایشان برای اولین بار یک نوع حرکت عرضی مثل حرکت در أین، حرکت در کم، حرکت در کیف و حرکت در هر عرضی را کشف کردهاند و درست هم کشف کردهاند. معنای این نوع حرکت که باید برای آن اسمی پیدا کرد این است که شیء در حالی که یک حرکت را انجام میدهد حرکت دیگری را هم انجام میدهد. پس این «حرکت در حرکت» نیست گرچه حرکت مرکب هست.

[١]. این بحث را بعداً مطرح میکنیم که آیا [با توجه به تعریف حرکت وضعی] این مطلب صحیح است که زمین در عین حرکت وضعی حرکت انتقالی دارد؟ اگر شیء در مکان خودش ثابت باشد و فقط دور خودش بچرخد، مثل کرهای که حول یک محور ثابت میچرخد، این یک حرکت وضعی است. شیء بدون اینکه مکانش تغییر کند، نسبتش با محیط عوض میشود. ولی گاهی یک شیء که به دور خودش میچرخد حرکت انتقالی هم میکند، مثل چرخهای اتومبیلِ در حال حرکت. اگر اتومبیل بالاتر از سطح زمین نگه داشته شود و چرخهای آن بچرخد این حرکت وضعی است، ولی وقتی اتومبیل در حال حرکت است آیا واقعاً میشود گفت که یک شیء، هم به دور خودش میچرخد و هم حرکت انتقالی میکند؟ این به یک معنا درست است و به یک معنا درست نیست و بستگی به تعریف دارد.

برای اینکه بفهمیم حرکت چرخ اتومبیل چگونه است نقطهای سفید بر روی چرخ به عنوان علامت میگذاریم. وقتی اتومبیل حرکت میکند نقطه سفید یک حرکت انتقالی روی خط منحنی [یعنی یک نوع حرکت نوسانی] خواهد داشت. پس چیزی به دور خودش نچرخیده و مسیر دایره مانندی طی نشده است. [تفصیل این مطلب در جلسه سیام آمده است.]