در آن قبلی است؛ آناً فآناً حادث میشود و فانی میشود. اگر این مراتب را با هم مقایسه کنیم حدوث و فنا میبینیم. میگوییم آنچه در آنِ اول وجود داشت در آنِ دوم وجود ندارد و آنچه در آنِ دوم وجود دارد در آنِ سوم وجود ندارد. اگر خود مراتب حرکت را مقایسه کنیم باز همین مسئله حدوث و فنا هست، زیرا این جزء این حرکت که در این جزء از زمان وجود دارد، در جزء بعدی وجود ندارد و در جزء قبلی هم وجود ندارد. اگر همین جزء را به دو جزء تقسیم کنیم هر جزئش در قطعهای از زمان وجود دارد و در قطعهای دیگر از زمان وجود ندارد.

اما اگر از این حدوث و از این اجزاء کاملًا صرف نظر کنیم یعنی مجموع مسافت را یک چیز در نظر بگیریم و مجموع زمان را هم یک چیز در نظر بگیریم و اجزاء حرکت را با یکدیگر مقایسه نکنیم، آنوقت همه در اعتبار ذهن ما یک شیء واحد است؛ از اول که شیء وجود پیدا میکند یک «تغیر» وجود پیدا کرده است و این تغیر تا آخر باقی است.

بیان آیت اللَّه بروجردی در مورد ماهیت لابشرط و بشرط لا

آقای بروجردی بیان مخصوصی داشتند در باب فرق بین ماهیت «لا بشرط» و «بشرط لا» که این، غیر از لا بشرط و بشرط لایی است که اصولیین در مورد اعتبارات ماهیت میگویند. آن لا بشرط و بشرط لا، آن است که در فرق بین ماده و صورت گفته میشود.

بیان مرحوم آقای بروجردی این است که یک کل ممتد را دو جور میتوان لحاظ کرد که در یک لحاظ غیریت است و در لحاظ دیگر وحدت. ایشان این مثال را ذکر میکردند، میگفتند شما آب این حوض را در نظر بگیرید. آب این حوض در تمام این حوض وجود دارد. آبی که در این گوشه حوض قرار دارد با آن آبی که در آن گوشه دیگرِ حوض قرار گرفته است به یک اعتبار همان است و به یک اعتبار غیر از آن است. اگر ذهن شما این آب را در عالم ذهن تجزیه کند، میگویید این غیر آن است. آبی که من دستم را در این گوشه حوض داخل آن فرو میبرم غیر از آبی است که در گوشه دیگر قرار دارد. میتوانم بگویم من اینجا را دست نزدم آنجا را دست زدم؛ راست هم هست، زیرا من به آن جزء آب دست زدم، نه به این جزء آب.

اما یک وقت است که شما اساساً این حدود و مرزها را از ذهن خودتان محو