مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٦٩ - راه حلی درباره علت عدم اشتداد در حرکات أینی و وضعی

احساس نمیکنیم و لذا خیال میکنیم که این حرارت دارد آناً فآناً کم میشود.

آنچه گفتیم طبق تفسیر قدما از حرارت و برودت بود. مسئله حرارت از نظر علم امروز واضح است و جای هیچ اشکالی نیست زیرا وقتی که شیء سرد میشود از فعلیت به نقص نمیرود بلکه تنها تبادل انرژی صورت میگیرد و انرژی از جایی به جایی دیگر منتقل میشود. به هرحال آقای طباطبایی این برهان را اقامه میکنند که برهان درستی است [١].

راه حلی درباره علت عدم اشتداد در حرکات أینی و وضعی

اما بالاخره در مورد حرکت أینی و حرکت وضعی چه بگوییم؟ شما (علامه طباطبایی) گفتید حرکت تنقصی در عالم نیست و حرکت تنقصی را به نحو تبدیل حل کردید. اما در حرکت أینی وقتی که شیء از نقطهای به نقطهای دیگر حرکت میکند در اینجا تنقص نیست ولی تکامل هم نیست. در این مورد ایشان بیانی نکردهاند.

به نظر میرسد که در باب حرکت أینی راه حل چیز دیگری است. جسم محال است که در آنِ واحد بیش از یک مکان را اشغال کند و بنابراین لازمه حرکت مکانی این است که شیء، مقارن با اخذ مکان بعدی مکان قبلی را رها کند. به هر اندازه که جسم مکان جدید را اشغال میکند به همان اندازه مکان قبلی را رها میکند و به این علت است که تکامل رخ نمیدهد. به عنوان مثال، فرض کنید ظرفی داریم که مقدار معینی آب وارد آن میشود و از طریق یک مجرا درست برابر آنچه که آب وارد میشود آب خارج میشود. نتیجه چیست؟ نتیجه این است که حجم آب ظرف همیشه ثابت میماند.

در حرکت مکانی، جسم، بالقوه مکان بعدی را دارد و وقتی مکان بعدی فعلیت پیدا میکند این یک تکامل است زیرا امر بالقوه تبدیل به فعلیت میشود ولی چون جسم، برابر فعلیتی که میگیرد فعلیتی را رها میکند نتیجه این است که اگر یک شیء تا ابد هم حرکت کند نتیجه این حرکت، تکامل در مکان نخواهد بود. پس این.