مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١١٢ - آیا حرکت می تواند ذاتی شی ء باشد؟

گفتهاند نزدیک میکند که به آن اشاره خواهیم کرد [١].

برهان بر نیاز متحرک به محرکی غیر از خود

حال وارد توضیح مطالب این فصل میشویم. مرحوم آخوند از اینجا شروع میکند که ما در باب تعریف حرکت گفتیم که «هی فعل او کمال اول للشیء الذی هو بالقوة من جهة ما هو بالقوة». قبلًا اشاره کردیم که اصلًا حرکت ملازم با قوه است (قوه در مقابل فعلیت)؛ یعنی هرجا که حرکت هست مادامی که شیء متحرک است بالقوه است و شیء متحرک نمیتواند بالقوه نباشد. پس در هر شیء متحرکی قوه و استعداد وجود دارد.

بعد میگوید حرکت از آن جهت که یک وصف امکانی است نیازمند به قابل است.

در اینجا اگر امکان ذاتی بگوییم به یک معنا درست است و اگر امکان استعدادی هم بگوییم به معنای دیگر درست است [٢]. هر صفت وجودی امکانی اگر بخواهد وجود پیدا کند یک محل قابل لازم دارد تا در آن پدید آید. در فصول بعد خواهیم خواند که «کل حادثٍ مسبوقٌ بقوة و مادة تحملها». هر صفت امکانی نیازمند به یک ماده حامل است. پس حرکت از آن جهت که یک صفت وجودی امکانی است نیاز دارد به محلی که قابل باشد و از آن حیث که حادث است بلکه عین حدوث است نیازمند به فاعل است، چون هر حادثی نیازمند به محدث است. این، برهانی است بر اصل اول ارسطو که حرکت نیازمند به محرک است. پس حرکت نیازمند به دو چیز است: متحرک و محرک. ولی بحث ما درباره محرک است و در مورد متحرک کسی بحث ندارد. پس هر حرکتی نیازمند به محرکی است که آن محرک غیر از متحرک باشد.

آیا حرکت می تواند ذاتی شی ء باشد؟

ایرادی که معمولًا مطرح میشود این است که چه مانعی دارد حرکت، ذاتی یک شیء.