مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٧٨ - توقف حرکت کمّی بر حرکت أینی

دیگر است. آن حرکت عبارت است از «حرکت وضعیه مستدیره». مقصود فلاسفه از «حرکت وضعیه مستدیره» یا «حرکت وضعی دوری» چیزی است که قدما به آن حرکت فلک میگفتند چون به عقیده آنها تنها حرکت وضعی مستدیری که دوام دارد حرکت فلک است که البته امروزه [حتی اصل وجود فلک] مورد انکار است.

حال چرا این حرف را میزنند که حرکت وضعی دوری حرکتی است که اقدم، ادوم، اتم و اشرف سایر حرکات است و به عبارت دیگر این مقدمه برای چیست؟

ذکر این مقدمه برای این است که بعد از این فصل، فصول مربوط به زمان شروع میشود که بحث فوق العاده مهمی است و ذکر این بحث برای قدما که قائل به حرکت در جوهر نبودند لازم و ضروری بوده است گرچه پرداختن به این بحث برای مرحوم آخوند چنین ضرورت و لزومی ندارد. در فصلهای آینده، ما روی این قضیه بحث خواهیم کرد و در آنجا بعضی از محشّین نظریهای در همین زمینه دارند [١].

حال ببینیم چرا حرکت وضعی مستدیره فلک بر فرض وجود، اقدم، ادوم، اتم و اشرف حرکات عرضی است. این را بهطور خلاصه عرض میکنیم.

اما اینکه حرکت وضعی دوری اقدم است از این جهت است که سایر حرکات یا حرکتِ درکمّ است یا در کیف و یا در أین. حرکت کمّی بر حرکت أینی توقف دارد و حرکت أینی بر حرکت وضعی متوقف است. پس حرکت وضعی بر حرکت أینی و نیز بر حرکت کمّی تقدم دارد. حرکت کیفی هم همینطور است یعنی متوقف بر حرکت أینی است. نتیجه این است که حرکت وضعی اقدم از هر سه نوع حرکت دیگر یعنی حرکات أینی، کمّی و کیفی است. بیان مطلب چیست؟

توقف حرکت کمّی بر حرکت أینی

حرکت کمّی دو نوع است: یا به نحو نموّ و ذبول است و یا به نحو تخلخل و تکاثف.

نمو به معنای رشد کردن یک شیء نامی است، که در گیاه، حیوان و انسان هست.

ذبول هم نقطه مقابل آن است مثل لاغر و ضعیف شدن یک موجود نامی. تخلخل و.