مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٤ - شبهه فخر رازی درباره وجود حرکت

«عقدةٌ و حلٌ» را در آخر تعریفات میآورد.

شبهه فخر رازی درباره وجود حرکت

در باب حرکت گفتیم که لااقل ارسطوییها قبول کردهاند که حرکت عبارت است از خروج تدریجی شیء از قوه به فعلیت. فخر رازی به «خروج تدریجی از قوه به فعل» اشکال کرده و میخواهد بگوید که هیچ چیزی در عالم تدریجاً به وجود نمیآید؛ همه چیز دفعتاً به وجود میآید؛ ما خیال میکنیم که تدریجاً به وجود میآید. (اتفاقاً در عصر جدید هم خیلیها طرز برداشتشان همین طرز برداشت امام فخر رازی است). میگوید تمام آن چیزهایی که ما خیال میکنیم که به تدریج به وجود میآیند در واقع دفعی به وجود میآیند و آنچه را که ما حرکت مینامیم در واقع حرکت نیست.

میگوید آنجا که حرکتی رخ میدهد که اسمش را خروج شیء از قوه به فعل میگذاریم آیا تغییری در آن شیء پیدا میشود (به اینکه چیزی که نبوده حادث شود و یا چیزی که بوده زایل شود) یا حال شیء هیچ فرقی نمیکند؟ اگر حال شیء هیچ فرق نکند این که سکون است. پس ناچار وقتی که شیء حرکت میکند، یا چیزی که نبوده حادث شده است و یا چیزی که بوده زایل شده است. میگوید ما بحث را میآوریم در آنجایی که چیزی که نبوده پیدا شده است، آنجا که با حرکت شیئی حادث میشود. این شیء ناچار ابتدای وجود دارد. آیا میشود یک شیء حادث