مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٨٠ - نظر مرحوم آخوند درباره وحدت مقوله در حرکت اشتدادی

این نقاط عبور میکند. پس مثل این است که این نقطه (رأس مخروط) از خودش تعینی دارد و آناً فآناً با این نقاطی که روی این سطح قرار دارد متحد میشود [١].

حال ایشان میگوید در باب حرکت هم مطلب از همین قرار است. نمیشود گفت که فقط موضوع است که استمرار دارد و ما سواد مستمر نداریم، بلکه در اینجا یک سواد مستمر مانند یک نقطه مستمر داریم، به این معنا که میان این مراتب سوادات- که یک نوع سواد و باز نوع دیگر و نوع دیگر وجود پیدا میکند- وحدتی هست. این طور نیست که اینها از یکدیگر منفصل باشند، سوادی موجود شود و معدوم شود و بعد سواد دیگری و سواد دیگری؛ نه، ضمن اینکه ما اینجا مراتب سوادات داریم که همه، مراتب شیء واحد هستند، به یک اعتبار یک سواد باقی هم در اینجا داریم، عین مسئله حرکت توسطی و حرکت قطعی.

مرحوم آخوند که میگوید هم حرکت توسطی وجود دارد و هم حرکت قطعی، حرفش این است که اگر جسمی حرکت میکند و از یک نقطه به نقطه دیگری میرود، به یک اعتبار این حرکت یک حقیقت ممتد است که هر جزئش بر جزئی از مسافت و نیز بر جزئی از زمان منطبق است و هیچ جزئی در مرتبه جزء دیگر وجود ندارد. ولی همین جا به یک اعتبار میشود گفت که یک شیء مستمری هست که از اول زمان حرکت تا آخر آن وجود دارد که به آن اعتبار میگوییم امری به نام حرکت حادث شد و این امر تا انتهای حرکت استمرار دارد. پس بنا بر اینکه حرکت توسطیه وجود داشته باشد، در اینجا ما یک امر مستمر داریم، ولی اگر حرکت توسطیه وجود نداشته باشد امر مستمری نداریم. البته به خاطر وجود حرکت قطعی یک امر ممتد واحد داریم، یعنی از ابتدا تا انتهای حرکت یک وجود واحد ممتد داریم که هر جزئش غیر از جزء دیگر است.

پس ما در اینجا دو مطلب داریم. مرحوم آخوند به کسانی که میگویند سوادی که در اینجاست یک سواد اصل مستمر نیست میگوید شما مطلب را از جنبه کثرت در سواد در نظر گرفتهاید و جنبه وحدتش را در نظر نگرفتهاید. اگر ما باشیم و حرف شما، معنایش این است که تنها امر واحدی که در همه مراحل موجود است موضوع است ولی از نظر مقوله کثرت محض حکمفرماست و حال آنکه از نظر مقوله هم یک.