مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤١٨ - بررسی نظر علامه طباطبایی

حادث و به اعتبار خود حرکت میگوییم عین حدوث. از آن جهت که این جوهر دائماً در حال حدوث است و هر حدوثی باید در مادهای صورت بگیرد حرکت نیازمند به موضوع یعنی نیازمند به ماده و قابل است.

بدین ترتیب بیان مرحوم آخوند در اینجا سر و صورتی پیدا میکند که چرا ایشان تلاش میکند که اثبات کند که ما در حرکت در جوهر هم، موضوعی داریم و موضوع عبارت است از «هیولی مع صورةٍ مّا»؛ ایشان در اینجا میخواهد ماده را درست کند. پس موضوع در باب حرکت یعنی «ماده قابل» که غیر از موضوع در باب عرض است.

حال باید ببینیم که این بیان مرحوم آخوند که میگوید موضوع در حرکت جوهری «هیولی مع صورةٍ مّا» است با بیان دیگر ایشان که میگوید در حرکت جوهری فاعل و قابل یکی هستند تخالف دارد یا نه. اگر تخالفی بین ایندو نبینیم، تخالف میان ایندو و میان دو بیان دیگر که میگوید موضوع ماهیت است و یا امر مفارق حافظ وحدت است به سهولت رفع میشود.