مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٠٠ - اشکالی درباره وجود حرکت قطعیه در خارج

اشکالی درباره وجود حرکت قطعیه در خارج

مطلب ششم (السادس) باز در واقع نوعی احکام است ولی از راهی نادرست، که مرحوم آخوند هم آن را رد میکنند. مطلب ششم این است که [ممکن است کسی بگوید] (لقائل أن یقول) که حرکت قطعی در خارج وجود ندارد. البته تعبیر «لقائل أن یقول» را من میگویم و کاش مرحوم آخوند هم به همین تعبیر گفته بود تا مطلب واضحتر میشد. «الخامس» این بود که «لقائل أن یقول» که حرکت توسطی وجود ندارد. السادس در واقع این است که «لقائل أن یقول» که حرکت قطعی در خارج وجود ندارد.

میگوید حرکت قطعی که شما فرض کردید، بسیط است یا مرکب؟ بسیط که نیست، چون اگر بسیط باشد میشود همان حرکت توسطی. حال که مرکب است، یا مرکب از غیرمنقسمهای بالفعل است و یا قابل قسمت است. اگر مرکب از امور غیرمنقسم بالفعل باشد لازم میآید هر حرکتی را مرکب از اجزای لایتجزی بدانیم که همان حصولات آنیه است که محال است.

اگر بگویید حرکت قطعی، مرکب از امور غیرمنقسم بالفعل نیست بلکه قابل قسمت است، سؤال میکنیم که آیا همه این حرکت دفعتاً وجود پیدا میکند یا دفعتاً وجود پیدا نمیکند؟ اگر دفعتاً وجود پیدا میکند، پس حرکت، قار الذات است نه غیر قار الذات، که باطل است. پس باید بگویید لادفعتاً وجود پیدا میکند. حال که لادفعتاً وجود پیدا میکند، آیا وقتی جزئی از آن، وجود پیدا میکند آن جزء، منقسم است یا غیرمنقسم؟ اگر غیرمنقسم است پس جزء بعد هم که وجود پیدا میکند غیرمنقسم است. پس باز حرکت، مرکب از امور غیرمنقسم است.

اگر بگویید جزئی که وجود پیدا کرده و حاصل شده منقسم است، معنای منقسم این است که نیمی از آن قبلًا وجود پیدا کرده و نیم دیگر بعد وجود پیدا کرده است.

پس وقتی نیمی از آن وجود پیدا میکند، آن جزئی که وجود پیدا کرده همان نیمی است که وجود پیدا کرده است و حال آنکه فرض ما این است که تمامش وجود و حصول پیدا کرده است. پس آنچه که ما فرض کردیم حاصل شده است، نیمی از آن حاصل شده نه تمام آن.