مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٢٨ - موضوع در حرکت کمّی

بتواند متبدل به کم و یا جوهر شود، بلکه یک ماهیت جنسی و لااقل همان ماهیت مقوله در اینجا محفوظ است. این هم حرف درستی است [١].

میرویم سراغ مواردی که ایشان مسئله مفارق و عقل مجرد را در باب موضوع دخالت داده است. اینکه ایشان عقل مجرد را دخالت داده است، در طول این مطلب است نه در عرض آن. ایشان مدعی است که وحدت حرکت به خودش است چه حرکت عرضی و چه حرکت جوهری، ولی همانطور که وجود عرض قائم به وجود جوهر است، قهراً وحدت عرض هم- چون عین وجودش است- قائم به وحدت جوهر است. باز همانطور که وجود جوهر مادی، قائم به یک عقل مجرد است قهراً وحدت جوهر مادی هم تابع وحدت عقل مفارق است.

موضوع در حرکت کمّی

در باب حرکت در کم، حکما دچار یک مشکل علمی هستند. خیلی از مسائل هست که از نظر حسی امر واضحی است، ولی وقتی پای تحلیل فلسفی به میان میآید به اشکال برخورد میکند. یکی از حرکات تقریباً محسوس، حرکت کمّی است که از نظر قدما امر واضحی بوده است گرچه با توجه به نظر امروزیها کار یک مقدار مشکل شده است.

حرکت کمّی چیست؟ اینکه گیاهی یا کودکی رشد میکند و بر ابعادش افزوده میشود مثالهایی برای حرکت کمی است. همچنین آنچه که قدما «تخلخل» و «تکاثف» مینامیدند- مثلًا اینکه هوا در اثر تخلخل ابعادش اضافه میشود و یا در اثر تکاثف حجمش کاهش مییابد- حرکت کمی است. اولی را تزید و دومی را تنقّص مینامیدند.

چنانکه گفتیم بر مبنای نظریات امروز حرکت کمّی به حساب آوردن آنچه قدما حرکت کمّی میدانستند، مشکل است. مثلًا در مورد جنین که در رحم حرکت کمّی میکند قدما چون جنین را یک متصل واحد میدانستند فکر میکردند که دائماً بر حجم این متصل واحد افزوده میشود، ولی امروز که فرضیه سلولها پیدا شده و.