المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٧٠٩ - فصل مبحث عوامل جزم

حذف شده و مراد از « ذو خبر» مبتداء مى‌باشد و منظور از ترجيح شرط برقسم آنست كه جواب شرط را بايد ذكر نموده و جواب قسم را حذف كرد و معناى « مطلقا » آنست كه چه شرط مقدّم برقسم و چه مؤخّر از آن باشد مانند:

زيد ان تقم و اللّه يقم (زيد اگر تو بايستى بخدا قسم او هم مى‌ايستد).

در اين مثال قبل از شرط « ان تقم» و قسم « و اللّه» مبتداء « زيد » واقع شده و « يقم » جواب شرط بوده و جواب قسم به قرينه آن محذوف است و اگر قسم هم برشرط مقدّم گردد باز جواب شرط را بايد ذكر نمود چنانچه مى‌گوئيم:

زيد و اللّه ان تقم يقم.

كه در اين مثال « يقم » جواب براى شرط بوده و جواب قسم باز محذوف است اگر چه قسم برشرط مقدّم شده.

سپس مصنّف گويد:

بسا بعد از قسم شرط را ترجيح داده و جواب را براى ان مى‌آورند بدون اينكه كلمه‌اى كه محتاج بخبر باشد قبل از آندو آمده باشد.

شارح گويد:

مانند آنچه در قول شاعره فصيحه آمده:

يعنى: همانا اگر راست باشد اخبارى كه در امروز به من رسيده، روزه مى‌گيرم در روز چلّه تابستان در حالى كه ظاهر شونده باشم براى آفتاب.

شاهد در « اصم » است كه جواب شرط بوده و بدين ترتيب شرط برقسم ترجيح داده شده با اينكه قبل از ايندو مبتدائى در كلام نيامده.

قوله: و اجازه الكوفيّون: ضمير منصوبى در « اجازه » به نصب راجع است.

قوله: و منه قرائة الحسن: ضمير در « منه » به نصب بنابر تجويز اهل كوفه راجع است.

قوله: و من يخرج من بيته مهاجرا: آيه (١٠٠) از سوره نساء.

قوله: و ان كان كبر عليك اعراضهم الخ: آيه (٣٥) از سوره انعام.

قوله: سواء تقدّم او تأخّر: ضمائر فاعلى ايندو فعل به شرط راجعند.