المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٧٢٢ - مبحث«اما»

جواب‌

اينكه « فاء » برجزء متأخّر در مى‌آيد نه جزء ما قبل و كلمه‌اى كه متّصل به « امّا » است جهتش آنستكه طبق آنچه گفتيم « امّا » حرف شرط محسوب مى‌شود حال اگر « فاء » بلافاصله بعد از آن درآيد بين حرف شرط و جزاء اجتماع مى‌شود و چون اين اجتماع نزد ارباب لسان مكروه و ناپسند است لذا جهت رفع آن بين « امّا » و « فاء » جزئى از كلام را فاصله مى‌آورند مانند:

امّا قائم فزيد (امّا شخص قائم پس زيد مى‌باشد).

و نظير:

امّا زيد فقائم (امّا زيد پس ايستاده است).

و همچنين مثال ديگر:

امّا زيدا فاكرم (امّا زيد را پس اكرامش كن).

يا همچون:

امّا عمروا فاعرض عنه (امّا عمرو را پس مورد اعراض قرار بده).

و چنانچه ملاحظه مى‌كنيم در تمام اين مثالها بين « امّا » و « فاء » فاصله است.

مصنّف گويد:

حذف « فاء » در نثر شاذ و قليل است مشروط باينكه با آن قولى نبوده كه حذف شده باشد.

شارح گويد:

مانند آنچه در فرموده پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم آمده:

امّا بعد ما بال رجال (امّا بعد پس چيست خاطر و نيّت مردان).

تقدير: امّا بعد فما بال رجال مى‌باشد، پس « فاء » در نثر از ابتداء جواب حذف شده حال اگر با « فاء » قولى بوده كه حذف شده باشد حذف « فاء » نه تنها جايز است بلكه واجب بحساب مى‌آيد مانند آنچه در فرموده حقتعالى آمده:

فامّا الّذين اسودّت وجوههم اكفرتم بعد ايمانكم.

( امّا آنان كه صورت‌هايشان سياه شد به ايشان گفته مى‌شود: آيا بعد از آوردن ايمان كافر شديد؟)

تقدير: امّا الّذين اسودّت وجههم فيقال لهم اكفرتم الخ مى‌باشد.

پس چون با « فاء » يقال بوده و آن حذف گرديده است حذف فاء نه تنها قليل و