المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٠٣٠ - استدلال برخى از ادباء جهت اصلى بودن«ضمن» و رد شارح

فوزنه مفتعل أو المكرّر كما سيأتى.

ترجمه و شرح:

مصنّف گويد:

به اضافه « فعلّ » و « فعلل ».

و اگر اسم از چهار حرف بيشتر باشد پس اوزان آن مشتمل هستند بر:

فعللل، فعلل ...

شارح گويد:

در اوزان اسم رباعى علاوه برآنچه ذكر كرديم دو وزن ديگر موجود است به اين شرح:

الف: فعل (بكسر فاء و فتح عين و تشديد لام) مانند: فطحل (زمان بيرون آمدن حضرت نوح از كشتى) را گويند.

ب: فعلل (بضمّ اوّل و فتح سوّم).

وزن اخير را اخفش و كوفيّون روايت كرده و مثال آن همچون: طحلب (لجن سبزرنگى كه روى آب ديده مى‌شود و فقط در آب‌هاى متعفّن ظاهر مى‌شود).

سپس مى‌گويد:

و اگر اسم از چهار حرف تجاوز نمود مثل اينكه پنج حرفى باشد.

در عين حالى كه حاوى وزن فعلّل (بفتح فاء و عين و تشديد لام الفعل اوّل و فتحه آن مى‌باشد) بوده همچون شقحط (گوسفندى كه داراى شاخهاى بدهيئت باشد) مشتمل براوزان ديگرى نيز مى‌باشد از جمله:

فعلللا (بفتح فاء و لام الفعل اوّل و مكسور بودن لام الفعل دوّم) مانند: قهبلس (ابر).

مصنّف گويد:

و همچنين است « فعلل » و « فعلل ».

شارح گويد:

و نيز وزن: فعلل (بضمّ فاء و فتح عين و تشديد لام اوّلى و كسر آن) مانند خبعثن (شتر چاق و بزرگ).

و همچنين وزن: فعلل (بكسر فاء و سكون عين و فتح لام اوّل و تشديد لام دوّم) نظير: قرطعب (چيز كوچك و اندك).