المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٨٨٧ - اوزان جمع قلة

كه كلمه به آن تمام و ختم مى‌شود.

شارح گويد:

مراد اينست كه در اسم خماسى اگر حرف چهارمش يكى از حروف زائد يعنى أ- ت، الف، س، م، ن، و، ى، ه، ل.

باشد هنگام جمع تنها آنرا حذف كرده نه حرف آخر را كه كلمه با آن تمام و ختم مى‌شود چنانچه در جمع خدرنق (عنكبوت) مى‌گويند: خدارق.

ولى بهتر آنست كه حرف آخر را حذف كرده نه چهارم را يعنى در جمع كلمه مزبور بگوئيم: خدارن.

مصنّف گويد:

حرف زائد از كلمه‌اى را كه از چهار حرف تعدّى كرده و بيشتر است حذف كن مادامى كه حرف لين نبوده و بعدش حرفى قرار گرفته باشد كه كلمه به آن ختم مى‌شود.

شارح گويد:

مقصود اينست كه هركلمه‌اى كه حروفش از چهار حرف بيشتر باشد در وقت جمع حرفى كه از حروف زوائد است را حذف مى‌كنند به دو شرط:

١- آنكه حرف زائد از حروف لين نباشد.

٢- آنكه حرف زائد ما قبل آخر واقع شده باشد.

بنابراين در جمع: سبطرى (نوعى از راه رفتن) مى‌گوئيم: سباطر و در جمع: فدوكس (شير) مى‌گوئيم: فداكس.

بخلاف كلمه‌اى كه حرف زائدش لين بوده و ما قبل آخر قرار گرفته باشد همچون: عصفور (گنجشك) و قنديل (چراغهاى مخصوصى كه در مشاهد آويزان مى‌كنند) و قرطاس (كاغذ) چه آنكه در جمع آنها حرف مزبور را حذف نكرده و مى‌گوئيم: عصافير، قناديل و قراطيس.

متن: «٨٢٩»

تجزيه و تركيب‌

واو: عاطفه.

السين: مفعول مقدّم براى « ازل ».