المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٩٣٧ - مبحث نسب

طائى: فاعل براى « شذّ ».

مقولا: اسم مفعول، حال از « طائى ».

باء: حرف جرّ.

الالف: مجرور بباء، متعلّق به « مقولا ».

ترجمه:

سوّم از مثل « طيّب » نسب حذف مى‌شود و گفتن « طائى » با الف شاذّ و نادر است.

متن: «٨٦٦»

تجزيه و تركيب‌

واو: استينافيّه.

فعلى: مبتداء.

فى: حرف جرّ.

فعيلة: مجرور به « فى » ، متعلّق به « التزم ».

التزم: فعل ماضى، مفرد، مذكّر، غائب، ثلاثى مزيد، باب افتعال، مجهول، خبر.

واو: عاطفه.

فعلى: مبتداء.

فى: حرف جرّ.

فعيلة: مجرور به « فى » ، متعلّق به « حتم ».

حتم: فعل ماضى، مفرد، مذكّر، غائب، ثلاثى مجرّد، باب ضرب، يضرب، خبر و جمله « فعلى فى فعيلة حتم» معطوف است به جمله اسميّه در مصراع اوّل.

ترجمه:

اهل لسان ملتزم هستند كه در اسم منسوب به « فعيلة » بگويند فعلىّ چنانچه در اسم منسوب به « فعيلة » فعلىّ را حتمى مى‌دانند.

شرح عربى:

( و) كلّ ما فى آخره ياء مشدّدة، قلبها حرف [واحد] (نحو حىّ فتح ثانيه) عند النّسب (يجب) من غير تغيير له إن لم يكن منقلبا عن واو نحو حيوىّ (و اردده واوا إن يكن عنه قلب) كطىّ فقل طووىّ و ثالثه تقلبه واوا مطلقا فقل فيه حيوىّ.