المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٨٠١ - طريق آگاهى از تقدير تاء تأنيث در اسم

چنانچه ملاحظه مى‌كنيم مذكّر و مؤنّث اين وصف يكسان مى‌باشند.

و منظور از « فعول فرع» آنست كه بمعناى مفعول باشد و اين وصف مؤنّثش با تاء است همچون:

جمل ركوب (شتر نر راهوار) ناقة ركوبه (شتر ماده راهوار).

ب: وصفى كه بروزن مفعال باشد مانند:

رجل مهذار (مرد بسيار هذيان‌گوينده) و امرأة مهذار (زن بسيار هذيان‌گوينده).

و چنانچه مى‌بينيم مذكّر و مؤنّث آن يكسان مى‌باشد.

ج: وصفى كه بروزن مفعيل باشد همچون:

رجل معطير (مرد بسيار خوشبو) و امرأة معطير (زن بسيار خوشبو).

و چنانچه ملاحظه مى‌كنيم مذكّر و مؤنّث آن يكسان مى‌باشد.

مصنّف گويد:

و همچنين است « مفعل ».

شارح گويد:

مانند رجل مغشم (مرد بى‌شرم) و امرأة مغشم (زن بى‌شرم).

سپس مصنّف گويد:

و آنچه از مذكورات تاء فارقه بخود گرفته است را بايد حمل برشذوذ نمود.

شارح مى‌گويد:

مانند قول اهل لسان كه مى‌گويند:

امرئة عدوة (زنى دشمن).

شاهد در « عدوّة » كه بروزن « فعول » بود و معذلك تاء قبول كرده است.

و مانند: امرئة ميقانه (زنى بسيار يقين‌كننده).

در اين مثال كلمه « ميقانه » با اينكه بروزن « مفعال » آمده تاء را قبول كرده است. و نظير:

امرئة مسكينة (زنى بى‌چيز و فقير).

در اين مثال كلمه « مسكينة » با اينكه بروزن « مفعيل » آمده تاء را قبول كرده است.

مصنّف گويد: