المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٠٨٧ - فصل در بيان نوعى از ابدال

و شاذ و نادر است اعطاء نمودن غير حكمى كه ذكر شد.

شارح گويد:

مراد اينست كه شاذّ و نادر است كه در مورد اجتماع واو و ياء به آنها حكمى خلاف آنچه بيان شد اعطاء گردد مثل وقوع اعلال عارضى در « ريّه ».

يعنى اصل آن رؤيه بوده سپس به منظور تخفيف همزه را به « واو » مبدّل نموده و پس از آن واو را به ياء قلب كرده و در ياء دوّم ادغام نموديم.

و چنانچه ملاحظه مى‌كنيم واو عارضى به ياء قلب شده و اين برخلاف قاعده‌اى است كه قبلا بيان كرده و گفتيم اعلال بايد در حرف اصلى صورت گيرد نه عارضى.

و نظير ترك اعلال در كلمه‌اى كه واجد جميع شروط اعلال مى‌باشد مانند: ضيون.

در اين مثال با اينكه شرائط اعلال هست واو به ياء قلب نشده و اين شاذ است. و همچون قلب ياء به « واو » در « نهوّ ».

اصل آن « نهوى » بوده و طبق قاعده بايد واو را به ياء قلب كرده و بگوئيم نهىّ در حالى كه عكس آن صورت گرفته و اين شاذ و نادر مى‌باشد.

متن: «٩٦٨»

تجزيه و تركيب‌

من: حرف جرّ.

ياء: مجرور به « من » ، متعلّق به « ابدل ».

او: عاطفه.

واو: معطوف به « ياء ».

باء: حرف جرّ.

تحريك: مجرور به « باء » ، متعلّق به « استقرّ » ، صفت براى « ياء » و « واو » ، موصوف.

اصل: صفت براى « تحريك ».

الفا: مفعول براى « ابدل ».

ابدل: فعل امر، مفرد، مذكّر، حاضر.