المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٨٥٥ - اوزان جمع قلة

مانند: كتب و سرر و عمد كه جمع كتاب و سرير (تخت) و عمود مى‌باشند.

حال اگر لام الفعل حرف علّه بوده يا در صورت داشتن الف مضاعف باشد پس جمعش بروزن افعله مى‌آيد چنانچه شرحش قبلا گذشت.

سپس شارح گويد:

اينكه مصنّف گفت غالبا در اسمى كه الف دارد و مضاعف نيست جمع بروزن فعل مى‌آيد منظورش آنست كه در برخى موارد با اينكه اسم الف دارد و مضاعف هم هست جمعش بروزن فعل مى‌باشد و اينگونه موارد در مقابل مواضع عام و غالبى است كه به آن اشاره شد مثال مورد مقابل غالب همچون عنن كه جمع عنان مى‌باشد و چنانچه مى‌بينيم عنان اسمى است كه حرف سوّمش الف بوده و در عين حال مضاعف نيز هست يعنى مشتمل بردو نون مى‌باشد و معذلك جمعش برخلاف قاعده غالب كه گفته شد بروزن فعل آمده.

مصنّف گويد:

وزن « فعل » جمع است براى اسمى كه بروزن فعلة باشد.

شارح گويد:

مانند: غرف كه جمع غرفة (بضمّ غين و فتح فاء) مى‌باشد.

و نيز « فعل » جمع است براى كلمه‌اى كه بروزن « فعلى » باشد همچون كبر كه جمع كبرى مى‌باشد.

مصنّف گويد:

و جمع « فعلة » بروزن « فعل » آمده و گاهى هم بروزن « فعل » مى‌آيد.

شارح گويد:

مانند:

سدرة كه جمعش سدر (درخت‌هاى سدر) بوده و همچون: لحية (محاسن) كه جمعش برخلاف غالب « لحى » آمده است.

متن: «٨٠٣»