المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٨٥٤ - اوزان جمع قلة
وزن « افعلة » را در جمعش لازم بدان.
شارح گويد:
مانند: ابتّة و اقبية و ائمّة و آنية كه جمع بتات (منقطع و جدا و نيز اوّل كار) قباء (لباس بلند) و امام (پيشوا) و اناء (ظرف) مىباشند.
مصنّف گويد:
فعل جمع مكسّر است براى مثل احمر، حمراء.
و فعلة جمعى است كه از اهل زبان نقل شده و قياسى نيست.
شارح گويد:
فعل (بضمّ فاء و سكون عين) جمع است براى وصف مذكّرى كه بروزن افعل آيد همچون احمر كه جمعش حمر است و نيز وصف مقابلش يعنى مؤنّث آنكه بروزن فعلاء است جمع آن برهمين وزن مىآيد فلذا جمع حمراء نيز حمر است.
و نيز وصفى كه مقابل نداشته يعنى يا مختصّ به مذكّر بوده همچون اكمر (متحرك الحشفه) و يا اختصاص به مؤنّث دارد مثل رتقاء (زنى كه منفذ فرجش مسدود باشد) جمعش برهمين وزن آيد لذا جمع اكمر، كمر، و جمع رتقا، رتق مىباشد و همان طورى كه ملاحظه مىشود هيچيك از ايندو وصف مقابل ندارند.
و همان طورى كه مصنّف در متن گفته وزن فعلة (بكسر فاء و سكون عين) جمعى است كه از اهل زبان نقل شده مانند: ولدة جمع ولد (فرزند) و بايد توجّه داشت كه وزن مذكور جمع قياسسى نمىباشد.
مصنّف گويد:
« فعل » جمع است براى اسم رباعى كه قبل از لام الفعلش حرف مدّ زياد شده مشروط باينكه لام الفعل آن حرف علّه نباشد.
شارح گويد:
مقصود از اينكه قبل از لام الفعلش حرف مدّ باشد اينست كه حرف سوّمش مدّ بوده و لام الفعلش حرف علّه نباشد.
مصنّف گويد:
وزن « فعل » غالبا مادامى جمع است براى اسم مذكور كه اگر آن اسم داراى الف بود مضاعف نباشد.
شارح گويد: