المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٦٥٦ - عوامل نصب

شارح گويد:

منظور اينست كه در « ان » ناصبه بين اهل لسان اختلاف است:

اكثرا بواسطه آن فعل مضارع را منصوب مى‌كنند ولى برخى آنرا از عمل نصب مهمل قرار داده با اينكه استحقاق عمل را دارد و وجه آن اينست كه ايشان گفته‌اند:

آن همچون ماء مصدريّه است پس همان طورى كه ماء عمل نمى‌كند ان مصدريّه نيز لازم است مهمل از عمل باشد و مثال آن قول شاعر است كه گفته:

يعنى: علماء و دانشمندان مردم سرباز زدند از اينكه مرا خبر دهند به سخنگوئى كه گنگ و بى‌زبان بود و مسواك او سنگ مى‌باشد.

شاهد در « ان » بوده كه فعل مضارع يعنى « يخبروننى » بعد از آن مرفوع آمده و بدين ترتيب « ان » مهمل از عمل گرديده.

٤- اذن، يكى ديگر از عوامل نصب بوده كه فعل مضارع را با شرائط زير نصب مى‌دهد:

١- فعل بمعناى استقبال باشد.

٢- اذن در صدر كلام بيايد.

٣- فعل بعد از « اذن » و متّصل بآن بوده باين معنا كه بينشان فاصله‌اى نباشد.

مانند اينكه در جواب كسى كه گفته: از ورك (به زيارتت مى‌آيم).

بگوئى:

اذن اكرمك (در اين هنگام تو را اكرام مى‌كنم).

شاهد در « اذن » است كه شرائط فوق را دارا بوده لاجرم فعل مضارع بعد از آن منصوب گرديده است.

قوله: و هى حرف نفى بسيط: در مقابل قول برخى كه آنرا مركب از « لا » و « ان » مى‌دانند.

قوله: فلن ابرح الارض: آيه (٨٠) از سوره يوسف.

قوله: لكيلا تأسوا: آيه (٢٣) از سوره حديد.

قوله: و ان تصوموا خير لكم: آيه (١٨٤) ازسوره بقره.

قوله: علم ان سيكون: آيه (٢٠) از سوره مزمّل.

قوله: أحسب الناس ان يتركوا: آيه (٢) از سوره عنكبوت.